Dzień trzydziesty ósmy: intelekt

„Kiedy mogę odebrać rzeczy z depozytu?” – grzecznie pytam pana generała w okienku. Generał musi się zastanowić, nim odpowie. Z wysiłkiem w końcu mówi: „W ostatnią sobotę miesiąca” – oddycha z ulgą i reflektuje się po chwili – „Każdą” – dodaje. Bez ukrytej złośliwości usiłuję dowiedzieć się więcej: „Tylko w każdą ostatnią sobotę miesiąca?”. Generał sapie. Odbieram mu gwiazdkę czy belkę. Major sapie. „Także w środy”. „Och, jak dobrze, czyli jeśli w środę przyjadę, będę mogła odebrać rzeczy z depozytu?”. Muszę mu oddać belkę lub gwiazdkę. Odpowiada błyskawicznie, bez zastanowienia: „Tak!” – wyraźnie zadowolony, że mógł udzielić tak precyzyjnej informacji. Nie daję za wygraną, muszę być pewna, że mam do czynienia z generałem. „W jakich godzinach w sobotę?”. Na jego czoło wstąpiły krople potu, ciekawe, co gromadzi mu się pod pachami, w niewygodnym mundurze, z nieoddychającego materiału. Wypatruje następnego petenta, żeby się mnie pozbyć, ale ratunek w postaci kolejnej zgnębionej konkubiny, wyżywającej się na biednym generale, nie nadchodzi. 

Nie dowiedziałam się, w jakich godzinach mogę w „każdą ostatnią sobotę miesiąca” zjawić się, by w depozycie odebrać rzeczy mojego osadzonego, których nie wolno mu tu trzymać. Nie dowiedziałam się także, gdzie ów depozyt jest. Mam cichą nadzieję, że jego dyrektorem nie jest ten generał, prezentujący średni poziom intelektualny mundurowej i cywilnej obsługi zakładów karnych. Przynajmniej z tym poziomem ja się osobiście do tej pory spotkałam, a raporty składane mi przez mojego osadzonego tylko to wrażenie potwierdzają. 

Jest jeden obrzydliwy element tego koszmaru – wszystko jest okropne, ale jedna rzecz mnie paraliżuje. To, że na każdym kroku muszę się poniżać przed ludźmi, którzy intelektem, wykształceniem i wiedzą, jak również doświadczeniem życiowym i empatią nie dorastają mi nawet do półpięty. Nie piszę tego, jako typowa przedstawicielka wielkomiejskiego establishmentu, która patrzy na wszystkich z góry. Piszę o tym, co widzę. A widzę, w czyich rękach leży los i dobro mojego osadzonego. Od czyjej złamanej ambicji zależy jego spokój. Ludzie nie lubią mądrzejszych od siebie, a po moim osadzonym widać od razu, że jest mądrzejszy. On jednak – na szczęście – potrafi się choć trochę maskować; ja nie. Jestem mu bardziej szkodą niż pożytkiem. 

Skłaniam głowę przed generałem, by nie dostrzegł rozbawienia w moich oczach. Odchodzę, tłumiąc wybuchający we mnie śmiech. Nie jestem sama. Państwo stojący obok okienka uśmiechają się kącikiem ust. Wiedzą, że ja wiem, że oni wiedzą. 

Słowo na dziś

intelekt – jeśli jest to całokształt wiedzy i zdolności umysłowych człowieka, to niektórzy ludzie, coraz bardziej się upewniam, wyobrażony wartością ujemną. Kropka.

Dzień dwudziesty: listy

„Kocham Cię!”. To najczęściej powtarzany zwrot w listach mojego osadzonego do mnie. W moich najwięcej razy pojawia się „Czekam na Ciebie”. Ważę każde słowo, pisząc do niego. Nerwowo drży mi ręka, gdy piszę o ludziach, sprawach, by nie powiedzieć zbyt wiele. Przestrzegam wszystkich, którzy do niego piszą, bo każdy list do niego i każdy od nas jest uważnie czytany.

Listy czytają wychowawcy. Wiedziałam o tym, ale nie zdawałam sobie sprawy z tego, jakie są konsekwencje czytania przez nich naszych listów. Mój osadzony – w opinii wychowawcy – ponoć zbyt się nad sobą roztkliwia w listach do mnie. Zbyt analizuje siebie, swoje poczynania. Okazuje słabość. Ma przestać, bo na przykład będzie miał zakaz korespondencji lub inne kary. 

Zastanawiam się nad tymi wychowawcami, nad ich znajomością psychiki człowieka. Naprawdę zamierzają resocjalizować człowieka, który nie potrafił sobie poradzić z systemem? Naprawdę uważają, że analizowanie tego, co robił – nie tylko w kontekście czynu, za który trafił do zakładu karnego, ale ogólnie – to ujawnianie słabości? Naprawdę okazywanie w słowach miłości najdroższej osobie na świecie jest oznaką psychicznej labilności? Słabość jest zła, w zakładzie karnym to wyrok na skazanym. Komu, jak nie mnie, mój więzień, mój osadzony, mój skazaniec ma się poskarżyć? Przed kim może zapłakać, jak nie przede mną? Jestem jedyną osobą na tym świecie, która ma prawo słyszeć te słowa i kochać go za nie jeszcze bardziej.

A moje listy, naprawdę go osłabiają? Listy, w których piszę, że będę na niego czekać, że ma miejsce w naszym domu, że nie potrafię pozbierać jego rzeczy i ciągle leżą rozrzucone tak, jak je zostawił, a próba wyprania jego piżamy, zawieszonej w łazience na haczyku, skończyła się porażką i odwieszeniem jej tam, gdzie on ją zostawił? 

Może zapytaliby ci wychowawcy, ile dni spędziliśmy osobno na własne życzenie. Ani jednego. Może zapytaliby o to, co wybieraliśmy, gdy mogliśmy wyjść wieczorem ze znajomymi do knajpy lub spędzić te godziny we własnym towarzystwie, tylko we dwoje. Byliśmy praktycznie nierozłączni, teraz pragniemy być nierozłączni w listach.

Złamać człowieka. Oto cel ludzi trzymających władzę. Nie damy się. Nie możemy być blisko fizycznie, nie odbiorą nam bliskości psychicznej. Nie przenikną naszej miłości, która wyraża się również w pragnieniu wspólnego zjedzenia jajka na twardo na śniadanie, o czym będzie do mnie pisać mój osadzony za każdym razem, gdy takie jajko dostanie w zakładzie karnym. A ja mu będę pisać, że czekam na niego w naszym domu, a gdy do niego wróci, ugotuję mu jajko na śniadanie na twardo. 

Słowo na dziś

list – pisemna wypowiedź skierowana do osoby lub instytucji; też papier, na którym napisano tę wypowiedź. List jest nośnikiem słów, słowa przenoszą uczucia. Papier pachnie Tobą, mój osadzony, ten list jest dla mnie Tobą. „Ekspediować posłańca zaraz, uniżenie proszę, boć to jest wielka impacjencja czekać na wiadomość o tym, co najmilszego i najkochańszego na świecie”.

Dzień dziewiętnasty: człowiek

Dziś spotkałam człowieka, gdy po raz kolejny postanowiłam wziąć nasz los w moje ręce. Pan Dyrektor (należy mu się ta wielka litera, której niekiedy odmawiałam innym panom dyrektorom) jest Człowiekiem. Przynajmniej był przez godzinę rozmowy. Czy nim pozostanie? W jego rękach nasz los, w jego rękach nasze szczęście. 

Trudno o Człowieka w dzisiejszych czasach. Wzruszenie odbiera mi głos, gdy czytam lub słyszę słowa wsparcia. Pisząc wczoraj o słowach, myślałam i o tych, które do mnie docierają, nacechowane empatią i życzliwością, wypełnione uczuciami po brzegi. Słowa wypełnione od serca. Nie zawsze na nie odpowiadam, bo nie zawsze mam siłę, a za każde z nich gorąco dziękuję. Mój osadzony także za nie dziękuje, choć nie może tego powiedzieć. Nie może, bo jako osadzony nie ma głosu, nie ma kontaktu ze światem Nie ma głosu także dlatego, że w gardle duszą go zdenerwowanie, wstyd, wdzięczność. Wypływają z niego łzami. 

Mój osadzony też jest człowiekiem i właśnie to dostrzegł w nim Pan Dyrektor. Dostrzegł też człowieka we mnie. „Przez panią mówią emocje” – powtórzył dziś kilka razy. „Emocje, Panie Dyrektorze, mi się skończyły, zostało racjonalne podejście do sytuacji” – wyjaśniałam spokojnie – „pragnę, by skoro już musiał odsiedzieć, to żeby warunki, w jakich odbywa karę, nie zmieniły go na gorsze, lecz pomogły mu w pokonaniu słabości”. Pan Dyrektor nic na to nie powiedział, a ja ciągnęłam: „Pragnę pomóc sobie samej, naszym rodzinom, byśmy i my mogli przetrwać ten czas i doczekać jego wyjścia”. Pan Dyrektor się zasępił: „Gdy wyjdzie, będzie innym człowiekiem” – ostrzegł. „Ja już jestem innym człowiekiem” – odparłam. 

Jeden jego błąd, jedna fantazja, jedno świadome zejście z drogi i pożegnam się z nim. To samo powiedział Pan Dyrektor: „Jeśli trafi pod moją opiekę, to ma postępować zgodnie z regulaminem, ma się podporządkować. Ma być stanowczy, nie okazywać słabości i nie popełniać błędów.”. Jak widać z Panem Dyrektorem zgadzamy się nie tylko w kwestii zbawiennego wpływu zajęć na osadzonych, ale także warunków stawianych przed podopiecznymi. W zamian, zarówno Pan Dyrektor, jak i ja, oferujemy grę na czystych zasadach, w czystej poczekalni dla odwiedzających, z daszkiem przed więzienną bramą chroniącym przed deszczem, z miłym panem na wartowni, który na moje zdziwienie: „Ależ ma pan wielki klucz do tej bramy!” z dumą odpowiedział: „W innej bramie mam jeszcze większy, ale nie mogę pani pokazać, bo tam odwiedzających nie wpuszczamy.”. 

Słowo na dziś

człowiek – przeczytajcie to uważnie: „istota żywa wyróżniająca się najwyższym stopniem rozwoju psychiki i życia społecznego”. Panie Dyrektorze, na tę definicję się Pan łapie. Proszę z niej nie wyjść. Proszę.