Dzień dziewięćdziesiąty szósty: „k” jak…

Słodzę kawę mojemu osadzonemu. W plastikowym kubku, plastikowym mieszadełkiem. Przesuwam w jego kierunku, obok kładę baton. Przez godzinę będziemy udawać, że jesteśmy w kawiarni.

Czasem nie udaje nam się udawać. Na przykład wtedy, gdy głuchawy starszy pan siedzący niedaleko rzuca kurwę za kurwą. Pan strażnik (na pewno nosiłby buławę w plecaku, gdyby plecak miał) trzaskając linijką o dłoń, podchodzi do dziadka. „Nie rzucaj mi tu więcej tych na k”. Gdy zastanawiam się, w którym regulaminie jest napisane, że funkcjonariusze Służby Więziennej mają prawo (a może nawet obowiązek) mówić do osadzonych „na ty”, ów osadzony przytomnie odpowiada: „Tych na k? kaw?”. Jak w kawiarni, zaczynamy się śmiać, a strażnik odchodzi jak niepyszny, czując, że stracił twarz wobec wszystkich na widzeniu. 

Wymieniamy kilka uwag o „tych na k”. Mój osadzony mówi, że ma teraz dwóch chłopaków spod celi, u których w zdaniach jest więcej kurew niż treści. Żartuje, że oni nie wiedzą, gdzie dać przecinek, za to doskonale potrafią powstawiać kurwy na właściwe im miejsca. Śmiejemy się długo i zdrowo. Musi nam śmiechu wystarczyć na cały kurwa tydzień. 

Słowo na dziś

kurwa – przekleństwo (to mało powiedziane). Z czterech znaczeń słowa pasuje mi jednak tylko to jedno. Kurwa to więcej niż przekleństwo. To słowo-wytrych, znaczy wszystko i nic. Jedną kurwą można wyrazić więcej niż tysiącem słów. 

Dzień pięćdziesiąty dziewiąty: syn, czyj syn?

„Trzeba wpisać imię ojca osadzonego i imię pana ojca” – cierpliwie pani w kolejce tłumaczy panu, jak wypełnić kartkę z prośbą o widzenie. „Ale to ten sam ojciec!” – obrusza się pan. „To pan musi go dwukrotnie wpisać” – pani nie traci uprzejmości. „Ale tu jeszcze syn pisze” – żali się pan – „a syn nie przyszedł na widzenie”. „Jaki syn?” – troszczy się pani. „Jego syn, brata mojego syn, on syna ma jednego i jedną córkę, tu się córki nie wpisuje” – zauważa pan, na którego ręce ja zauważam bransoletkę, „elektroniczny” mówię sobie w duchu. 

Po chwili pan stanął przy okienku, z którego dobiegł znudzony głos dyżurnego generała Straży Więziennej: „Syn osadzonego, gdzie jest?”. „W domu, a gdzie ma być” – zdziwił się pan petent. „To po co go pan wpisał, że niby o widzenie się stara”. „Bo tu syn pisze” – upierał się pan przy swoim i nie potrafił zrozumieć, że „syn” odnosi się tylko do osadzonego i do osoby odwiedzającej. 

Czasem stanie w ogonku do okienka, w którym pan generał Straży Więziennej siedzi, jest testem na cierpliwość. Pal licho, jeśli to petenci się upierają, że „syn pisze”, a „córki pewnie, jako kobiety, się nie uwzględnia”. Gorzej, jeśli to pan generał nawala. Jak na przykład ostatni z generalicji, który nie potrafił zrozumieć, że jestem zameldowana pod jednym adresem, ale mieszkam pod innym. Powiedział: „W mojej miejscowości to się nie zdarza”. Proszę pana generała, proszę wyjechać na zmywak do Londynu i trochę życia się nauczyć. 

Słowo na dziś

syn – osadzeni mają lub nie mają dzieci płci męskiej, podobnie odwiedzający; ważniejszy jednak od osadzonego jest ojciec tego syna, co nie wszyscy potrafią zrozumieć, nawet w więzieniu dla mężczyzn. Całe szczęście, że nie zaczynają poufale lub protekcjonalnie zwracać się w ten sposób do kolejkowiczów lub, co gorsze, do pana generała w okienku...

Dzień dwudziesty piąty: otępienie

Człapie. Nie zgina stóp w palcach. Garbi się. Bardziej niż zwykle. Nie uśmiecha się, chyba że sprowokowany. Trzyma rękę w ręce, jak grzesznik w konfesjonale. Łapczywie chwyta moją dłoń, gdy ją kładę na tej plątaninie nerwów. 

Podchodzę do okienka kantyny w kolejnej, już trzeciej poznawanej przeze mnie sali widzeń. Uświadamiam sobie, że nie wiem, który mój osadzony ma numer celi. Teatralnie szepczę do niego, nie rozumie. Nie może wstać od stolika. Jeśli odejdę od okienka, stracę kolejkę. Pani sprzedawczyni odbiera telefon, plotkuje o pączkach i jutrzejszym spotkaniu („Mam wolne, a ty? Zabierzesz mnie do kina? Jutro tańsze bilety.”). Tupię nogą. „Czy mogę zapłacić?” – każda sekunda przy okienku kantyny, to sekunda spędzona kilka metrów od mojego osadzonego, ale nie przy nim. Pani się nie reflektuje, czy oni tego nie rozumieją, że trzy godziny na miesiąc, z których trzeba odjąć cennych parę minut na kolejkę i zakupy w okienku kantyny, to za mało? Za mało, by przydać mojemu osadzonemu uśmiechu, by go rozweselić. Mój osadzony w końcu zrozumiał, pokazuje na palcach: trzy, dwa, jeden. Cela numer 321. Uśmiecham się do niego przez całą salę i udaję sprintera szykującego się, uniesioną ponad głową ręką pokazuję kolejno trzy, dwa palce, w końcu jeden i znowu teatralnie szepczę „START”, niby rzucając się do biegu. 

Budzę się, patrzę w niebo. Na błękitnym tle odcinają się szare pęknięcia. Usiłuję ponownie zasnąć. Nieświadomość, tego mi trzeba. W krótkim niespokojnym śnie tupią noga za nogą stopy niezginane w palcach. Moja popołudniowa drzemka się garbi. Nie, to nie był sen. To było widzenie. To jest otępienie. Druga majowa godzina.

Słowo na dziś

otępienie – wrażliwość, energia, sprawność intelektualna… Nie liczę sekund, których żałuję, że nie spędzę z moim osadzonym. Liczę sekundy niezbędne do poświęcenia, by go wyrwać z tego stanu, w który popada. 

Dzień osiemnasty: słowa

Wystrzegajcie się! Wystrzegajcie się słów, które z ust waszych padają! Wystrzegajcie się, jak zgnilizny, słów, które możecie wypowiedzieć, a których żałować w mękach później będziecie. 

Spróbujcie spędzić jedną godzinę z człowiekiem, rozmawiając z nim o sprawach najważniejszych. Bez notatek. Nie ma poprzedniej godziny i nie ma następnej. Oszacujcie, co jest naprawdę istotne, a co ma nikłą wartość. Co powiedzieć, a czego powiedzieć nie należy. Pomyślcie i wystrzegajcie się słów, które z ust waszych będą padać. Człowiek bowiem jest istotą słabą, wynosi siebie ponad innych i słowa w tym wyniesieniu mu sługami będą. 

Szanujcie słowa. 

Słowo na dziś

słowo – brak definicji, do której można się odwołać, bo słownikom brak uczuć, przez co nie odnotowują uczuć i związków uczuciowych między słowami i treścią, jaką słowa niosą. Każde słowo jest, przecież, nośnikiem treści, ale może też być nośnikiem emocji. „Kocham cię” wypowiedziane bez emocji to treść przeniesiona słowem do odbiory, ale z pustego i Salomon emocji nie naleje. Takim „kocham cię” nikt się nie ogrzeje, nikt nie przytuli za nie; taka miłość czy jest miłością? Niewypowiedziane jednak „kocham cię”, a wypełnione miłością od „k” po „ę” ze spacją włącznie, jest cierniem w stopie idącego do celu. Najgorsze jednak to te słowa, które zabrzmiały, nadano im treść i emocje. Złe emocje. Egoistyczne emocje. Tych słów wystrzegajcie się!

Dzień czwarty: dzień wszechmocy

Odczuwam zmęczenie i chyba nie rozumiem sytuacji. Szczęście mojego osadzonego polega po pierwsze na tym, że trafił do aresztu w czwartek, w dzień, w który biuro przepustek jest czynne. Od razu udało mi się wiele rzeczy ustalić z miłym panem sierżantem. Po drugie już w piątek trafiłam na widzenie. „Bałem się, że nie przyjdziesz” – usłyszałam, a i ja bałam się, że nie przyjdę. Po trzecie znalazł się w więzieniu na końcu kwietnia. Dziś byłam zatem na drugim dozwolonym w miesiącu widzeniu. Za krótki czas je dzielił. 

Zaczynamy grę. „Jeszcze nie mam przydzielonej kategorii penitencjarnej” – mówi więzień do mnie – „na P1 mają nawet Play Station” – ekscytuje się, a ja nie wiem, jak mu powiedzieć, że Play Station jest poza jego zasięgiem, całkiem jakby dostał P2. Uczę się tych nowych nazw i uczę się czegoś o sobie. P1, P2 – brak skojarzeń. Brak wiedzy. „Zamówiłem książki u dyrektora aresztu” – znowu, pełen emocji, mówi do mnie osadzony – „wśród nich kodeks karny”. Kochanie, powiedziałabym najchętniej, kodeks karny trzeba było czytać, gdy postępowałeś niewłaściwie. 

Niewłaściwie. Co to znaczy postępować niewłaściwie? Jaka jest proporcja winy do kary? Czuję się jakbym szła boczną ścieżką dostojewszczyzny. „Gdybyśmy tak myśleli, relatywizowali problem winy, system prawny obróciłby się w perzynę” – powiedział adwokat. Czyli faktycznie nieważny jest sam czyn, istotna jest kara, bez względu na współmierność wobec popełnionego czynu. Istotne nawet jest coś więcej: odbycie kary, nie kara sama w sobie. Zaczynam podejrzewać, że bagatelizuje się znaczenie licznych amnestii w Polsce w latach osiemdziesiątych XX wieku dla rozwalenia systemu funkcjonującego w kraju. Co więcej, wydaje mi się, że dzisiejsze rozpasanie społeczeństwa także ma źródło w tych czasach, trochę złotych dla przestępców, tych czasach trochę przełomu, które faktycznie ukształtowały mentalność późniejszej III RP. „Niech mnie spałują!” – krzyczał dziś nad ranem student na mojej ulicy, nie wykazując równie artystycznych zapędów do opisu sytuacji, co Jacques Brel w Les Bourgeois, ja jednakowoż czułam się jak bohater trzeciej zwrotki tej piosenki, wrzeszcząc o 3.30 nad ranem „Zamknij się gówniarzu!”.

Co to znaczy postępować niewłaściwie? Babcia mnie informowała, że ludzie siedzący na ławkach w parkach, to mordercy, byli więźniowie, źli ludzie. Dziś pożyczyłam długopis, a potem jeszcze kawałek kartki oddarłam panu, o którym mój osadzony P1 powiedział teatralnym szeptem: „O, to jest człowiek z dożywociem”. Cała moja reakcja streściła się w jednym zdaniu: „To dobrze, że byłam dla niego miła”. Dla morderców wskazywanych przez babcię nie byłam miła. W ogóle ich nie dostrzegałam. 

Pan sierżant jest dla mnie miły, bo ja jestem dla niego miła. Pan o nieznanej mi dystynkcji na sali widzeń, mam nadzieję, mnie zapamięta, bo jestem dla niego miła. Pani z kantyny nie jest miła. Ja też nie jestem miła. Trudno, nie da się wobec każdego. Przede wszystkim jednak jestem miła dla wszystkich, z którymi wchodzę na widzenie. „Nie będzie mi tu jakieś byle gówno w twarz bzdur rzucało” – słyszę. „Wszyscy tu jesteśmy byle gównem” – mówię stanowczo – „byle gównem względem regulaminów, zasad, struktur, hierarchii”. Po raz pierwszy od smutnych doświadczeń harcerstwa mam do czynienia z tymi tak nienawistnymi mi sposobami organizowania świata. Czwarty dzień, dzień bohaterski, dzień drugiego widzenia, wprowadzenia drugiej osoby do więzienia, dzień przekazania paczki żywnościowej o wadze przekraczającej dozwoloną, dzień pozyskania talonu na odzież, dzień czwarty zatem odnoszę zwycięstwo nad sobą. Karą za nieprzestrzeganie regulaminu tu bowiem nie jest mycie garów za cały obóz.

Słowo na dziś

Widzenie – 1. to, co widzimy, choć nie istnieje w rzeczywistości; 2. odwiedziny u więźnia. Dziękuję, drogi Słowniku Języka Polskiego. Choć widzę mojego więźnia w czasie odwiedzin, to naprawdę go nie widzę, bo widzę coś, co nie istnieje w rzeczywistości. Mój więzień nie jest więźniem.