Dzień osiemdziesiąty pierwszy: nienawiść ponownie

„Wie pani?” – nie wiedziałam, ale wiedziałam, że zaraz się dowiem – „wie pani, nie wierzę, że oni wychodzą z tego zakładu karnego, idą do domu, do żon i do dzieci, i potrafią się inaczej zachować.”. „A esesmani w Auschwitz?” – zapytałam, jak się okazało retorycznie, bo interlokutor nie znalazł odpowiedzi. 

Są czułymi kochankami i najlepszymi ojcami, wyśmienitymi instruktorami, dobranymi kompanami przy piwie. Tylko ja ich nienawidzę. Nie znoszę ich jednego wymiaru, a o drugim nie chcę nic wiedzieć. Wolę myśleć, że swoje ukochane biją, własne dzieci i uczniów molestują, przy piwie plują kolegom do kufla. Po piwie idą do miejskiego parku z plastikową torbą, w której niosą płaszcz, zarzucany ukradkiem jako służbowy strój ekshibicjonisty, wraz z przyklejanym wąsem i okularami o grubych szkłach, dla niepoznaki. 

Właśnie oni, wychowawcy, dyrektor i inni, dali kategorię „praca na wolności” mojemu osadzonemu. Muszę im być za to wdzięczna, bo tylko dzięki temu może dostanie przepustkę na weekend, może wyjdzie na warunkowe zwolnienie, może wreszcie dostanie nagrodę. A może pęknie mu kręgosłup od tej pracy. A może dostanie przepustkę. A może…

Słowo na dziś

przepustka – wyłączono Słownik Języka Polskiego PWN, wikipedia nie odpowiada na pytanie o przepustkę w więziennictwie. Odpowiem więc najprościej, jak mogę: przepustka, jeśli będzie, to stanie się czasem nieokiełznanego pożycia. Bo namiastką życia są listy i rozmowy, ale smyrania ręki o rękę w czasie widzenia nie da się nazwać namiastką seksu. 

Dzień osiemdziesiąty: nienawiść i praca

Praca jest przywilejem. Kto nie pracuje, ogranicza szanse na warunkowe zwolnienie. Wszyscy więc starają się o pracę na zewnątrz. Kto odmawia pracy na zewnątrz, powołując się na przykład na problemy zdrowotne, nawet stwierdzone przez lekarza, ten jest leserem i należy mu się kara. Odebranie widzeń lub zakaz robienia zakupów w kantynie. Jednak kto po rozpoczęciu pracy zacznie narzekać na swoje zdrowie, ten może liczyć nawet na przeniesienie karne na oddział zamknięty. Bo to znaczy, że na pewno symuluje, chce się wymigać od pracy i nie zasłużył na półotwartą kategorię. 

Co będzie, jeśli mój osadzony zostanie przez lekarza zakwalifikowany do pracy? To znaczy do koszenia trawy, do przenoszenia obiektów w magazynie itd. Jeden dzień pracy i dostanę go szybciej niż się spodziewam. Wyjdzie szybciej, za to na wózku. Stwierdzona przez lekarza choroba i zalecenie rehabilitacji, a nie pracy, nie jest – w opinii ani pana dyrektora, ani wychowawcy – przyczyną dla zwolnienia z tej pracy.

Czuję, że nienawidzę tych ludzi, których nigdy nie spotkałam, których poznaję tylko po czynach i słowach. A ci ludzie czytają każdy mój list do mojego osadzonego. Wiedzą o mnie już właściwie wszystko: wiedzą, co jadłam na śniadanie, o której godzinie wychodzę do pracy i w jakim kolorze kupiłam krótkie, letnie spodenki. Los postawił ich na mojej drodze. W normalnej sytuacji może nie zaprzyjaźniłabym się z nimi, ale na pewno nie zaczęłabym ich nienawidzić. 

Słowo na dziś

nienawiść – uczucie silnej niechęci, wrogości do kogoś lub do czegoś, czasem irracjonalne, a czasem oparte na prawdziwych, choć wirtualnych przesłankach. 

Dzień siedemdziesiąty dziewiąty: burzowo

Zawsze bałam się burzy. Mój osadzony, zanim jeszcze stał się osadzonym, a był po prostu mój, przytulał mnie i zasłaniał mi oczy lub uszy, gdy zaczynały walić pioruny. Był pierwszą osobą, która zrozumiała, że mój strach nie jest kokietowaniem, tylko strachem. Nawet biegał ze mną po mieszkaniu i zamykał wszystkie okna, bo piorun, w moim wyobrażeniu może wpaść do mieszkania. 

Piorun wpadł mimo zamkniętych szczelnie okien. Spalił moje szczęście. Teraz boję się burz jeszcze bardziej niż dawniej. A jeszcze bardziej niż burz boję się pisać to, co tu piszę. Któryś z uroczych panów wychowawców może wpisać do wyszukiwarki na przykład słowo „jełop”, które najwyraźniej lubi używać. Jestem więcej niż pewna, że wyskoczy mu mój blog. Przeczyta, zorientuje się, że wiem, co wiem, że piszę, co piszę i wyrządzi krzywdę mojemu osadzonemu. 

Tylko musi się liczyć z tym, że gdy tylko mój osadzony powróci do mnie, to następnego dnia z najlepszym adwokatem w tym kraju zjawię się w sądzie, składając pozew przeciwko niemu. Wtedy odczuje, jak to jest, być oskarżonym. 

Dziś bardziej niż burzy boję się jeszcze o mojego osadzonego. Każdego dnia rano i wieczorem pierwszą i ostatnią myślą jest zawsze ta sama: „Czy jest cały, czy jest zdrowy”. I następna: „Co jeszcze mogą mu zrobić”. Szok. Nie współosadzeni, lecz wychowawcy. 

Słowo na dziś

pozew – pismo zawierające wniosek o wszczęcie procesu sądowego mogłoby, według mnie, zawierać też charakterystykę panów wychowawców. „Jełop” – od tego słowa by się zaczynała ta charakterystyka. 

Dzień siedemdziesiąty ósmy: huśtawka

Wczoraj „idziesz do pracy”, dzisiaj „wychodzisz”. Wczoraj „nie można wysłać”, dzisiaj „wysyłaj”. Wczoraj śmiech, dzisiaj płacz. Żyjemy z moim osadzonym na huśtawce. Fundatorami rozrywki są wychowawcy. Nic w tym dziwnego, jeden z nich jest wychowawcą do spraw kulturalno-oświatowych (ten sam, który pisze „swetr”). 

Nie potrafię się w tym odnaleźć. Tym bardziej, że mam w kuchni żarówkę do wkręcenia w miejsce spalonej. Nie dosięgnę do niej sama. Tym bardziej, że nie mam ramienia, na którym mogę złożyć głowę, gdy w łóżku, oparta o ścianę, czytam nocami. Nie potrafię się odnaleźć sama w łóżku. Potrzebuję kogoś, potrzebuję mojego osadzonego, by mnie tam odnalazł i powiedział: „Tu jesteś”. I powiedział: „Tu ja jestem”. 

 Nie potrafię się odnaleźć w świecie, w którym pracownik zakładu karnego mówi o pracowniku sądu per „jełop”. To nie pracownikowi zakładu karnego nie chciało się czegoś zrobić, to kurator jest jełopem. 

Kurator mówi jedno, wychowawca mówi drugie. Kurator mówi, że wychowawca ma ponowić prośbę do kuratora o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a w tej prośbie ma zamieścić numer telefonu do mnie. A nawet jeśli nie zamieści tego numeru (bo po co, przypominam), to już będę wiedziała od „przyjaciela”, że mogę zadzwonić do biura kuratorów i umówić się na rozmowę. Wierzę kuratorowi, temu jełopowi. Wierzę mu tylko dlatego, że kurator mówi „przyjaciel”, nie „osadzony” ani „skazany” czy wręcz „konkubent”. Na kilka minut rozmowy przestaję być konkubiną, tylko ciągle razem z moim osadzonym siedzimy na huśtawce. 

Słowo na dziś

kurator – osoba wyznaczona przez sąd do sprawowania dozoru nad osobą skazaną na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu lub nad nieletnim przestępcą oraz ustanowiony przez sąd przedstawiciel osoby niezdolnej do działań prawnych. Czyli jełop przychodzący przeprowadzić wywiad środowiskowy na prośbę zakładu karnego w celu wydania opinii o osadzonym. 

Dzień siedemdziesiąty siódmy: wściekłość (znowu)

Obojętność. Nic mnie tak nie rozwściecza jak obojętność. Połączona z brakiem umiejętności wyobrażenia sobie konsekwencji jest dla mnie najgorszym grzechem ludzkości. Przykłady mogę mnożyć. Siedemdziesiąty siódmy dzień osadzenia mojego osadzonego w zakładzie karnym przyniósł mi kolejny. Nie potrafię jeszcze ocenić możliwych skutków tej bezmyślności, tej obojętności, ale jeśli będą choć trochę takie, jak przewiduję, to. Właśnie, co? Tego też jeszcze nie wiem. 

Wiem natomiast, jak wiele razy mój osadzony prosił o to, by na przykład podać kontakt telefoniczny do swojej konkubiny osobom odpowiedzialnym za przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Nie. Nie, bo po co. Przecież kurator zawsze zostawia wiadomość w drzwiach, że był, że nie zastał, że próbował. Otóż nie zawsze. A, z tego, co dowiedziałam się dzisiaj, właściwie nigdy. 

Efektem jest nieudany wywiad środowiskowy i negatywna opinia wystawiona dla mojego osadzonego przez kuratora. Tak się śmiesznie składa, że kurator pracuje w tych samych godzinach, co ja. Przychodząc między godziną 9 a 17, mógł co najwyżej porozmawiać z moimi kwiatkami. Lub sąsiadami. Właśnie. Porozmawiał z sąsiadami, według których mój osadzony w ogóle nie istnieje. Oczywiście, że nie istnieje dla nich, bo wprowadzili się dwa miesiące temu. Łatwo policzyć, że 77 dni to więcej niż dwa miesiące. Minęli się. Ale tego kurator się nie dowiedział od sąsiadów, bo o to nie zapytał. Skąd jednak miał wiedzieć, że ma zapytać: a od kiedy państwo tu mieszkacie?

Możliwe konsekwencje, których panowie wychowawcy (podkreślam to słowo: wychowawcy) nie przewidzieli, to na przykład zachowana w aktach negatywna opinia kuratora z wywiadu środowiskowego. Opinia, która będzie brana pod uwagę przy każdej próbie wydobycia mojego osadzonego z zakładu karnego. Kto jednak będzie się przejmował jakimś osadzonym, jego życiem, perspektywami, rozwojem, pracą, zdrowiem… Kto będzie się zastanawiał nad zdenerwowaniem rodzin. Przecież nie wychowawca! Komu zależy na jakimś tam więźniu, gdy głodują dzieci i morduje się ludzi na ulicach. Przecież mój osadzony też jest złym człowiekiem. Przecież wychowawca jest w zakładzie karnym nie po to, by komuś pomóc powrócić do społeczeństwa, ale po to, by dowalić, pognębić i obciążyć kogoś swoimi własnymi frustracjami. Ale tylko do 15.15, bo o 15.30 kończy pracę, „proszę zatem przyjść jutro, od godziny 8.00 rano” znowu mogę ci dowalić, zawsze może powiedzieć wychowawca. 

Słowo na dziś

obojętność – właśnie o to mi chodzi: nieokazujący zainteresowania kimś, niedbający o kogoś – to o wychowawcach. Niebudzący żywszych uczuć, niemający dla kogoś znaczenia, pozbawiony cech charakterystycznych, wyróżniających (no pewnie, jak się wszystkich goli na zero, to trudno, by mieli cechy wyróżniające…) – to o moim osadzonym dla wychowawców. Trudno do tej obojętności, którą w siedemdziesiątym siódmym dniu osadzenia mam na myśli, zastosować kolejną definicję słowa, tę o niewywieraniu na coś szkodliwego wpływu. Obojętność ma wpływ szkodliwy. Obojętność bowiem prowadzi do konsekwencji. 

Dzień siedemdziesiąty szósty: jeśli

„Jeśli przerżniemy, wtedy będziemy się martwić, co dalej.” – powiedział dziś pan adwokat z pewnością w głosie. Czy pewność – tego nie jestem pewna – dotyczyła przerżnięcia, czy odnosiła się do martwienia się, co dalej – nie wiem. 

Jeśli przerżniemy. Nie próbuję myśleć, co będzie, jeśli przerżniemy. Jeśli przerżniemy, to zamówione bilety na koncert się zmarnują. Jeśli przerżniemy, to nie będzie sierpnia. Jeśli przerżniemy, to pewnie dobijemy setki, a dziś już dzień siedemdziesiąty szósty. 

Jeśli przerżniemy, to wszystkie plany pójdą w łeb, wszystkie nadzieje będą szły tuż za nimi, jeśli przerżniemy. Wtedy zostanę sama na polu walki, ja lwica, wdowa smoleńska, jak mnie ostatnio nazwano. 

Jeśli przerżniemy, to będę pisać dalej. Jeśli przerżniemy to pozostaniemy konkubiną i więźniem. Jeśli przerżniemy, pan adwokat nadal będzie panem adwokatem.

Jeśli przerżniemy… Nie, nie chcę się zastanawiać nad tym, co będzie jeśli przerżniemy. Nie biorę pod uwagę takiej możliwości. 

Słowo na dziś

przerżnąć – przedzielimy sąd. Przedziurawimy na wylot (czy można przedziurawić nie na wylot?). Przejdziemy w poprzek sądu. To wszystko byłoby pozytywne. Niestety, jest i trzecie znaczenie: przegrać w grach hazardowych. Znaczy to, że pan adwokat traktuje naszą rozprawę w kategoriach loterii. Szanse? Fifty-fifty. Proszę, nie…

Dzień siedemdziesiąty piąty: chłopaki spod celi

„Chłopaki spod celi” są w porządku. Skąd się wzięło to „spod celi” – słyszałam to ponownie w ustach jednego ze strażników, funkcjonariuszy Służby Więziennej, i, wcześniej, tego samego sformułowania użył dyrektor zakładu karnego. Mój osadzony też tak mówi. Ciągle słyszę: „chłopaki spod celi to”, „chłopaki spod celi tamto”. Najważniejsze, że są w porządku. 

To z nimi mój osadzony je, razem słuchają muzyki, czasem razem oglądają jakiś film. Rozmawiają wieczorami, gdy, po zgaszeniu świateł, jeszcze nie śpią. „Chłopaki spod celi” opowiadają niestworzone historie o więziennym życiu. O dziadku, któremu w czasie przeszukiwania celi zniszczono aparat słuchowy. O strażnikach z oddziału zamkniętego. O przewożeniu na drugi koniec Polski, by tam odsiadywać karę, nie w pobliżu miejsca zamieszkania, bo tu może mataczyć. O donosicielach, którzy jako jedyni wychodzą na zwolnienie warunkowe tuż po uzyskaniu praw do niego. Opowiadają o sędziach penitencjarnych, wychowawcach („jego matka jest…”, a „on za to nie ma…”), strażnikach i o oddziałowym, który gdy ma zły humor wyżywa się na wszystkich, ale gdy ma dobry nastrój jest twardy, niemiły, ale sprawiedliwy. 

„Chłopaki spod celi” to jedno z nielicznych pocieszeń moich w tym całym bałaganie. „Chłopaki spod celi” jawią mi się jako ludzie, nie jako osadzeni, skazani, przestępcy, lecz jako ludzie. Zapraszający na makaron czy ryż wspólnie gotowany i sprzątający za kogoś celę, bo przecież człowiekowi trzeba pomóc. 

„Chłopaki spod celi” wyjdą za miesiąc, może dwa, a może za kilka lat. Wrócą do swoich standardowych zajęć: dilerki, oszustw na kilkaset tysięcy złotych, hackowania sieci. Wrócą do swych żon bitych w niedzielę po kościele lub po galerii handlowej. Wrócą do swojego życia i zapomną o moim osadzonym. On też wróci i nie wiem, czy zapomni o „chłopakach spod celi”.

Słowo na dziś

cela – to izba więzienna lub klasztorna. Nie ma innego wytłumaczenia. Dlaczego chłopaki są „spod” niej, nie wiem.