Dzień osiemdziesiąty ósmy: literatura

Szukam pocieszenia w literaturze, ale brak pozycji, które mogą mi pomóc. Dostojewski? Sołżenicyn? W naszej lokalizacji geograficznej to przeszłość. Naukowe teorie dotyczące resocjalizacji? Bzdety. Dopiero tu znajduję nie pocieszenie, lecz podobieństwo. 

Więzienie jest jak - jak wy to nazywacie? Salón de bellaza?
Salon piękności.
Salon piękności. Wspaniałe miejsce do plotek. Wszyscy wiedzą o sobie wszystko. Bo zbrodnia to frapujący temat. Każdy to wie.
Nie popełniliśmy żadnej zbrodni.
Jeszcze nie.
Co to znaczy?
Pérez wzruszył ramionami. Wciąż szukają. Wasza sprawa nie została jeszcze rozpatrzona. Uważasz, że jest już po wszystkim?
Niczego nie znajdą.
Wielkie nieba, westchnął Pérez. Wielkie nieba. Uważasz, że brakuje nam zbrodni bez zbrodniarzy? Tu nie chodzi o znalezienie przestępstwa. Rzecz w jego doborze. Proces ten porównałbym do wyboru stosownego garnituru u krawca.

Cormac McCarthy, Rącze konie, tłum. Jędrzej Polak, Kraków 2012, lok. 4320 i nast.

Słowo na dziś

literatura – powieści, dramaty, wiersze itp. mające wartość artystyczną oraz, dodałabym, niosące wartości ogólne. U Cormaka McCarthy'ego znajduję wartości ogólne, które sprawiają, że mój los i los mojego osadzonego staje się losem każdego więźnia, w każdym więzieniu. 

Dzień osiemdziesiąty siódmy: Temida

Chłopaki spod celi dzielą się radością, dzielą się też smutkami. Czasem muszą dzwonić do bliskich swoich kolegów, bo tylko w ten sposób można dać znać, co się stało. Ślepa Temida uznała, że po 5 latach warto wszcząć śledztwo w sprawie osadzonego, który lada dzień miał wyjść na wolność. Zamiast na wolność, trafił na oddział zamknięty, bo w rzeczonej sprawie może mataczyć przecież. Rozmowa z jego matką musiała być dla jednego z chłopaków spod celi trudna. Tak trudna, że mówił przez łzy.

Temida jest ślepa, ale najwyraźniej jest też głupia lub złośliwa. Lub po prostu obojętna. Jak można resocjalizować ludzi, jeśli jedyna metoda, którą się stosuje, to jest strach. Nie jest to strach na wróble, ale realne zagrożenie. Jak człowiek może w ogóle chcieć się poprawić, zmienić, zaplanować swoją lepszą przyszłość, skoro w chwili, gdy ta przyszłość stoi przed nim otworem, zamyka mu się wszystkie drogi. Zamyka się jego. Jego sprawa mogła być poprowadzona inaczej: można było zacząć wcześniej, gdy jeszcze siedział, gdy jego wyrok nie kończył się na dniach. Można też było zaczekać aż wyjdzie. Ale przecież mógłby mataczyć… Faktycznie, przez ostatnie lata mataczyć „nie mógł”. Dlatego teraz stosuje się wobec niego prewencyjny areszt tymczasowy teraz, bez prawa do dzwonienia, do widzeń, do paczek, do człowieczeństwa.

Sami sobie tworzymy społeczeństwo, w którym żyjemy. Społeczeństwo ludzi samolubnych, złych, podejrzliwych i życzących innym wyłącznie najgorszego. Jeśli taki przykład daje stojący na straży prawa, trudno się dziwić, że łamiący prawo będą się odwzajemniali. 

Słowo na dziś

Temida – bogini sprawiedliwości i prawa – gdzie tu, Temido, sprawiedliwość?

Dzień osiemdziesiąty szósty: milczenie

Mój dzień dzieli się na część mówioną i część milczącą. Po wyjściu z pracy zaczynam milczeć. Rano chrząkam głośno, charcząc milczeniem z poprzedniego dnia. Milczenie oznacza samotność. Mój osadzony nie ma szans na samotność. W zakładzie karnym jest się cały czas otoczonym ludźmi. Nawet w toalecie, jest się z ludźmi. W celi jest się z ludźmi. Na korytarzach jest się z ludźmi. Jedyna możliwość samotności, to zamknięcie się w sobie i zbudowanie swojego świata wewnętrznego. 

Światem wewnętrznym jest też cela. Tworzy się w niej specyficzny mikroklimat: przemieszany zapach kilku spoconych mężczyzn, ich emocje, czasem uzewnętrzniane w paroksyzmie samorozkoszy, ich tęsknoty ujawniane w rozmowach podejmowanych po zgaszeniu światła. Na oddziałach zamkniętych cela otwiera się tylko, gdy ktoś wchodzi lub wychodzi, na oddziałach półotwartych cele zamyka się wyłącznie na noc, a osadzeni mają w nich przebywać także w czasie każdego posiłku w ciągu dnia. Cela jest światem wewnętrznym, chłopaki spod celi stają bliżsi niż koszula. Jestem o tę bliskość zazdrosna, ale nie mam komu o tym powiedzieć. Milczę sobie. 

Milczę także dlatego, że o tym wszystkim, co wiem, nie mogę powiedzieć. Nie powinnam także pisać, a jednak to robię. Pisząc, czyszczę gardło przed jutrzejszym, kolejnym porankiem, gdy znowu będę rano chrząkać i charczeć z milczenia. 

Słowo na dziś

milczenie – cisza, która zapada, kiedy żadna z obecnych osób (czyli ja) nic nie mówi; takiej ciszy nie ma mój osadzony, zawsze ktoś w celi mówi. Milczenie to również powstrzymywanie się od wyrażania swojej opinii; nie jestem zdolna do tego i nie chcę do tego być zdolna, choć boję się, jakie konsekwencje może mieć mój brak milczenia. 

Dzień osiemdziesiąty piąty: smutki

Coś mi kapie z nosa. Ach tak, to smutki. Ze wszystkich sił staram się je zatrzymać, lecz one płyną. Niech płyną – macham ręką. Coś musi ze mnie wyjść, którymkolwiek kanałem. Całymi dniami uśmiecham się, jestem miła i nie mam problemów. Dopiero wieczorem smutki wychodzą. Ich miejsce zajmuje wino.

O znakach mówił mi pan palący dostojnie papierosa. Z wdziękiem strzepywał popiół. „Rzuciłbym” – powiedział jakby do mnie, ale przecież rozmawiałam przez telefon – „ale nikt nie dał mi znaku. Małżonkę odbierałem z prosektorium, gdzie ubierała ojca zmarłego na raka do trumny. Usiadła, odetchnęła, powiedziała Daj papierosa i w tej chwili żelazny krzyż wiszący w aucie spadł i uderzył ją w piersi, o tu.” – pokazał gdzie – „Od tej pory nie zapaliła papierosa. A mnie nikt żadnego znaku dać nie chce.”.

Może i ja szukam znaku? Przechodzę bez znaku do planu B, którego celem jest przywrócenie mojego osadzonego na moje łono. Cudem. Cudu właśnie szukałam i znaku, a może tu nie cudu i znaku trzeba?

Czekam zatem, jak czekałam do tej pory i tylko tego czasu mi szkoda, zmarnowanego. Mój osadzony mógł już od dzisiaj naprawiać swoje błędy, a nie na koszt państwa i ku idiotycznej radości jednego człowieka pasożytować i marnotrawić czas w zakładzie karnym. A ja marnotrawię czas na idiotycznym sączeniu czerwonego chilijskiego wina, podczas gdy smutki układają się we wzór na kuchennym obrusie. Wzór, to znak?

Słowo na dziś

smutki – smutne przeżycia, kłopoty i jeszcze troski, przybierające postać łez i wszystkiego, co w płynnym stanie z nosa kapie. Pozbierane do chusteczki, spalone o północy na rozstajnych drogach, a popiół sprawiedliwie podzielony na porcje i rozrzucony na wycieraczkach pana sędziego, panów wychowawców, uroczego pana oddziałowego oraz jeszcze kilku innych osób sprawią, że zabraknie tym ludziom zasięgu w telefonie komórkowym, gdy w trakcie burzy skończy im się benzyna na położonej na uboczu drodze. Przez bijące pioruny będą się przedzierać przez las i bagna, a chusteczki, do której mogliby poskładać smutki, nikt im nie poda. 

Dzień osiemdziesiąty czwarty: znaki

Samochód z nazwiskiem mojego osadzonego zaparkowany pod moim biurem. Wszystkie możliwe zgody uzyskane przez niego w zakładzie karnym (niespotykane i, wydawało nam się, niepotrzebne). Pierwszy telefon wtedy, kiedy po wyjściu z domu spokojnie siadłam na ławce w parku, położyłam aparat obok i popatrzyłam na niego, myśląc: „Teraz powinien zadzwonić”. Wszelkie możliwe problemy w pracy (psuje się w jednym miejscu, by mogło się naprawić w innym). Wszystkie znaki wskazywały na powodzenie. 

Nie ogoliłam nóg, by nie zapeszyć (nie przygotowuję się na powrót mojego osadzonego do domu). Nie ugotowałam wyśmienitego obiadu (nie przygotowuję nic na jego powrót do domu). Nie posprzątałam mieszkania. Nie zaplanowałam kolejnych dni i wieczorów, za to umówiłam się na wyjazd na przyszły tydzień, jakby nic nie miało się zmienić. Nigdzie nie zapeszyłam. 

Tylko jeden pasjans, który nie wyszedł, zwiastował nowinę. 

Sędzia uznał, że nie warto mojego osadzonego wypuszczać na wolność. Wprawdzie czekam na uzasadnienie, lecz już wiem, co w nim się znajdzie. Tak groźny przestępca, tak zdemoralizowana jednostka, tak asocjalny psychopata nie może cieszyć się wolnością, gdy głodują dzieci w Etiopii, na Syrię spadają bomby, a Snowden czeka na wyjście ze strefy tranzytowej na moskiewskim lotnisku, by cieszyć się wolnością à la russe. 

Będę nadal obserwować znaki sama, zasypiać i budzić się sama z tą samą myślą: „Czy mojemu osadzonemu nic nie grozi, czy nic mu się nie dzieje, czy nic mu się nie stało?”. Zagotuję wodę w czajniku, włączę radio, zmielę kawę. Będę zerkać niespokojnie na aparat telefoniczny, a w duchu – szykować zemstę dla wszystkich złych lub po prostu obojętnych ludzi świata. 

Słowo na dziś

Nie mam ochoty na słowo na dziś, bo jedyne, które mi przychodzi do głowy, to brzydkie słowo na określenie sędziego.

Dzień osiemdziesiąty trzeci: oczekiwanie

Czekam na zmielenie kawy. Czekam na zagotowanie się wody w czajniku. Czekam na telefon. Czekam na wiadomości. Czekam na kolegę. Czekam na zachód słońca. Czekam na wybrzmienie muzyki. Czekam na decyzję sędziego. 

Zgryzłam resztki palców, nie mam czym więcej pisać. 

Słowo na dziś

sędzia – osoba powołana do rozpoznawania spraw i wydawania wyroków w imieniu państwa – nie podoba mi sie, że rozstrzyga także w prywatnych krucjatach przypadkowych frustratów. Osobą zaś, która wydaje sąd, opinię o kimś lub o czymś, jestem od osiemdziesięciu trzech dni ja. Sędzia jest panem życia mojego i życia mojego osadzonego.

Dzień osiemdziesiąty drugi: znajomości

„Pan to z miasta N jest?” – zapytał mojego osadzonego inny osadzony – „bo ja pana na placu X spotykałem i twarz jakby znajoma”. Jakie to ciekawe znajomości można w zakładzie karnym spotkać. Pan z niedalekiego placu trafił do tego samego miejsca, na ten sam oddział, do sąsiedniej celi. 

Z kolei ja szukam rozpaczliwie znajomości, które pozwolą mi dotrzeć do paru osób. Dzięki nim – na to liczę – mój osadzony szybciej przestałby być osadzonym. Lub stałby się osadzonym inaczej. Okazuje się, że wystarczy pochodzić na placyk, a potem trafić do zakładu karnego. Znajomości same się znajdują. 

Słowo na dziś

znajomości – ludzie wpływowi, za pośrednictwem których można załatwić sprawy trudne do załatwienia to na przykład inny osadzony, lepiej zorientowany w więziennych regułach gry lub wychowawca czy strażnik. Nie Prezydent, Premier, Minister Spraw Wewnętrznych czy nawet europoseł…