Dzień czterdziesty czwarty: Eurydyka i Orfeusz

Ostrożnie stawiam kroki na śliskich kafelkach. Mruga jarzeniówka, zaczynam mrużyć oczy. W ręce ściskam papiery. Zapamiętuję charakterystyczne znaki na drodze (męska toaleta po prawej, zasłonięte żelaznymi żaluzjami okno po lewej). Muszę tędy wrócić, nie zastanawiając się, w którą stronę skręcić, ile pięter zejść, które drzwi otworzyć. Nie będę mogła odwrócić głowy. Nazywam się Eurydyka, jestem konkubiną Orfeusza i w drogę powrotną po tych korytarzach pójdę z moim osadzonym. 

Czy odważę się uwierzyć, że idzie za mną? Czy mój osadzony zrozumie, że na niego nie patrzę? Pomyśli: „Moja ogolona głowa ją zawstydza.” albo „Jestem tak chudy, że mnie nie zauważa.”. Boję się. Przecież po niego weszłam do tej otchłani. Próbuję wyprowadzenie go stamtąd. 

Przyciskam papiery do piersi. Na odgłos metalowego trzasku, potykam się o wystającą płytkę. Uderzam o coś głową. Papiery wypadają mi z rąk. Schylam się i znowu dostaję w głowę. „Jeśli po raz trzeci te drzwi mnie uderzą” – zaklinam – „to wyjdziemy bezpiecznie razem”. 

„Proszę się podnieść” – mówi mecenas. Przeklinam w myślach moje zaklinanie. Zbieram rozsypane kartki, spuszczam wzrok, wchodzę. Czuję obecność mojego osadzonego. Kaszlę, wyciągając rękę z najważniejszym dokumentem. Padają pytania. Kiwam głową. Mrugają jarzeniówki, mrużę oczy. Słowa rozbijają się o posadzkę, układają w „Nie”. 

Koniec mitu. Współczesnej Eurydyce odmawia się nawet próby. Nikogo nie interesuje artysta. 

Boję się. Biegnę przez korytarze. Za kilka tygodni te drzwi uderzą mnie po raz trzeci w głowę. Tym razem naprawdę.

Słowo na dziś

otchłań – bardzo głębokie miejsce, ogromne, nieograniczone, bezkresne. Jak głupota i złośliwość. Bezmyślność. Obojętność. Do otchłani zszedł Orfeusz po Eurydykę. W świecie równouprawnienia to Eurydyka idzie po niego, zbierając wszystkie dowody na to, że należy mu oddać lirę i zwrócić wolność. 

Dzień czterdziesty trzeci: ocieplenie wizerunku

Czytam ze zdumienie dwie wiadomości. Pierwsza o pojawieniu się Zakładu Karnego we Wronkach na facebooku, druga – o otwarciu nowego, eksperymentalnego ośrodka penitencjarnego dla kobiet pod Opolem w Turawie. 

W pierwszym przypadku, rozumiem, na facebooku będą odbywać się konkursy dla osadzonych, a gdy kucharz zawiesi jadłospis tygodniowy, to osadzeni zalajkują tyrolską, a odpowiednimi komentarzami opatrzą parówki. Także na facebooku przeprowadzi się sondę: „Którego wychowawcę lubisz najbardziej?”. Lajki zdecydują o tym, kto wyjdzie na zwolnienie warunkowe. 

 W artykule o drugiej z wiadomości, czytam:

Wyobraźmy sobie, że zamykamy kogoś na dwa lata na ul. Sądowej w Opolu i on ma się w tym czasie zmienić. Trudno o zmianę, gdy widzi tylko mur przed sobą i nic więcej. Tutaj może być inaczej. 

Czy to nie jest wprost stwierdzenie, że wysiłki resocjalizacyjne przeprowadzane w polskich więzieniach idą na marne? A może, zamiast organizować więzienia w ośrodkach wypoczynkowych, co kosztowało w tym przypadku 1,1 mln zł, warto zainwestować w resocjalizację kadry pracującej w aktualnie istniejących zakładach? Widzieć mur przed sobą, to takie symboliczne. Nie muszę patrzeć na wychowawców, by wiedzieć, że to oni są tym murem.

Mojemu osadzonemu od miesiąca odmawia się przyznania talonu na sweter (ma tylko cienkie bawełniane koszulki z długim rękawem i bluzę od zielonego, więziennego garniturka). Wychowawca ostatnio go opieprzył, że za dużo podań składa i że nic od niego dzisiaj nie przyjmie. Wychowawca ma obowiązek przyjąć tyle podań, ile tylko osadzony wyprodukuje. A produkuje – mój osadzony i każdy inny osadzony – podań bez liku. Trudno się temu dziwić, skoro oficjalną drogą trzeba prosić nawet o dezodorant. 

Cieszę się z radości pań, które do Turawy trafiły, nie zalajkuję fan page'a Wronek. 

Wracam do wieczornego niepokoju: czy mój osadzony już śpi, czy nękają go koszmary, czy nie marznie i dlaczego nie ma go przy mnie. 

Słowo na dziś

mur – mury więzienne są nie tylko ogrodzeniem fizycznym oddzielającym osadzonych od zwykłych ludzi – odgradzają dwa światy, rządzące się zupełnie innymi prawami, izolują je i dzielą, na złych i dobrych, gorszych i lepszych, czarnych i białych; lecz najgorsze mury więzienne są wewnątrz tych ceglanych, kamiennych lub betonowych spojonych zaprawą, to grupy ludzi zasłaniające coś lub odgradzające coś od czegoś. Wychowawcy. Strażnicy. Dyrektorzy. 

Dzień czterdziesty drugi: adwokat

Raz w tygodniu dzwonię do adwokata z pytaniem, czy ma dla mnie jakieś wieści. Standardowo odpowiada mi, że żadnych. Wtedy po kolei przepytuję go, czy w tej sprawie może coś się wydarzyło w ostatnim tygodniu. Nagle okazuje się, że owszem, w tej sprawie coś się wydarzyło w ostatnim tygodniu. Pytam więc, czy może w tamtej sprawie coś się wydarzyło w ostatnim tygodniu. Okazuje się, równie niespodziewanie, że i w tamtej sprawie coś się wydarzyło w ostatnim tygodniu. Czując, że jestem natarczywa i niekulturalna, zadaję ostatnie pytanie: „Czy może przypadkiem w jeszcze innej sprawie coś się wydarzyło w ostatnim tygodniu?”. Pan adwokat najpierw daje mi do zrozumienia, że jestem natarczywa i niekulturalna, a następnie zaskakuje mnie wiadomością, że w jeszcze innej sprawie coś się wydarzyło w ostatnim tygodniu. „Resztę proszę na maila!” – rzuca i kończy rozmowę. 

Chciałabym z nim porozmawiać o tym, jak jest traktowany mój osadzony, o tym, jakie fantastyczne wizje uwolnienia snuję (ze snem, w którym czołgiem wjeżdżam do zakładu karnego, a ostrzał prowadzi Sylvester Stallone, włącznie). Jestem niepoważna. Pan adwokat jest przecież zajętym człowiekiem, który nie będzie tracił czasu na bzdety. 

Dochodzi jednak do mnie, że to nie są bzdety. Czołg i Sylvester to niewątpliwie folkloryt, który może nadać moim relacjom z panem adwokatem cech wyjątkowości (pan mecenas zapamięta mnie tym lepiej i, za każdym razem, gdy będzie zajmował się sprawą mojego osadzonego, uśmiechnie się lekko pod okularem). Informacje na temat „spraw” to konkrety, które muszę z niego wyciągać kleszczami, jak noworodek zapierający się nóżkami przed wyjściem na świat. Czuję się podle, bo w natarczywy i niekulturalny sposób zadaję pytania, czuję się podle, bo wiem, że tych pytań w ogóle nie powinnam zadawać – w normalnym świecie odpowiedzi trafiałyby do mojej kieszeni same. W normalnym świecie pan adwokat lub jego sekretarka raz w tygodniu wysyłaliby do mnie wiadomość, informując o stanie spraw i nowych wydarzeniach. 

Dla pana adwokata sprawy mojego osadzonego to pryszczyk na dupie. Od jednego się zaczyna, potem pojawiają się kolejne, a gdy zajmą całą powierzchnię, to dupa boli. Wtedy adwokat udaje się do lekarza, obnaża dupę i, nie widząc, co na niej jest, pyta: „Panie doktorze, jak tam sprawy mojej dupy?”, na co lekarz mu odpowie: „Niewiele mogę panu powiedzieć.”. Po tygodniu ponownie obnaży dupę przed lekarzem, pytając: „Panie doktorze, czy może przypadkiem zaszły jakieś zmiany?” i w zamian usłyszy: „Żadnych zmian, panie mecenasie”. I już przy pierwszym pytaniu szczegółowym poczuje się natarczywie i niekulturalnie. 

Czasem nachodzi mnie taka refleksja, że pan mecenas traktuje mnie tak, jak wychowawcy traktują mojego osadzonego. Czasami. Wyganiam tę myśl szybko, bo mam zbyt dużo szacunku dla pana adwokata, by podejrzewać, że bliski i stały kontakt z prawem karnym może być szkodliwy tak samo dla mecenasa, jak wychowawcy. 

Wkrótce wielki test pana mecenasa. Trzymam za niego mocno kciuki, bo to te same kciuki, które trzymam za mojego osadzonego. 

Słowo na dziś

adwokat – gdzie te porady?! Liczę na obronę mojego osadzonego, lecz w obronie jego występuję naprawdę ja. 

Dzień czterdziesty pierwszy: wrażenia

Wstaję, siadam, czytam książkę. Próbuję. Przerywam. Wstaję. Czytam ogłoszenia na ścianie. Zerkam na okno. Widzę kraty. „Kapitał ludzki. projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego”. Kapitał ludzki. Wzdycham. Siadam. Czytam książkę. Zerkam na kraty. Widzę okno.

Zdążyłam tego dnia zaspać, objechać wypadek, zabłądzić w obcym mieście. Zerkam na kraty. Okno znika. Wszyscy siedzą spokojnie. Wiercę się. Przez niecałe siedemnaście miesięcy zdążę się uspokoić.

Zawieszony system, zaginiona kartka, zapodziane podanie, stracone ideały. Nie wierzyłam doniesieniom medialnym o warunkach panujących w polskich więzieniach. Znalazłam toaletę. Woń alkoholu, taniego tytoniu, brud oraz stracone ideały na niechlujnie położonych, śliskich od moczu kafelkach. „Kapitał ludzki” powieszono na ścianie. 

Słowo na dziś

kapitał – ani środków trwałych, ani aktywów finansowych nie posiadamy, majątku w gotówce czy papierach wartościowych tym bardziej; jedyne wartościowe papiery, jakie posiadamy, mój osadzony i ja, to nasze listy. Do grupy osób, które dysponują takim majątkiem, należą wychowawcy, cenzurujący każdy list. Tylko dorobek intelektualny i artystyczny budujemy. Obyśmy mogli z niego korzystać w przyszłości. 

Dzień czterdziesty: dobro

Dzień nie przyniósł żadnych zmian. Ten dzień nauczył mnie tylko jednego. W każdej sytuacji szukam dobra. Dziś mi to powiedziano wprost. 

Wiem, jakie dobro wyciągnę z mojego statusu konkubiny. Wiem, jakie dobro otrzyma mój osadzony. Każda sytuacja ma swoje dobre strony. 

Słowo na dziś

dobro – to, co pożyteczne, wartościowe, zgodne z nakazami etyki. To nasza dobroć, to pomyślność i pożytek. 

Dzień trzydziesty dziewiąty: rewizja

W piżamie, przy moim biurku, czuję się bezpieczna. Świecę jednak światło, bo trochę boję się ciemności. Mój osadzony już ma ciemno. 20.30 gaszenie świateł. 5.30 budzenie. Jak łatwo mi mówić, że dziś rano, choć dzień dopiero wstawał, czułam na ramionach ciężar tego świata. Łatwo mi tak pisać, bo ciężar tego świata jest niczym w porównaniu z ciężarem tamtego świata, świata mojego osadzonego. 

Poznaję światy, o których wiedziałam, ale do których trafić nigdy nie pragnęłam. Podobnie jak nie planowałam pojechać do Indii . Teraz myślę, że wolałabym trafić do Indii niż odkrywać wszystko to, z czym mam na co dzień do czynienia. 

Rewizja w półotwartym zakładzie karnym dla odwiedzających polega na tym, że z kieszeni wyjmuje się wszystko (czyli chusteczki, gotówkę, długopis, kluczyk od szafki depozytowej). Przechodzi się przez bramkę skanującą, a następnie strażnik ręcznym skanerem „udaje”, że skanuje. Rewizja w zamkniętym zakładzie karnym była o wiele bardziej drobiazgowa, strażnik między innymi dokładnie mnie omacał poza skanowaniem, ale i tak największym zaciekawieniem jego cieszył się długopis (sądząc po tym, jak długo rozkręcał go na elementy) oraz chusteczka higieniczna przy nim wyjęta z nowo otwartej paczki. Chusteczkę rozłożył na warstwy i każdą z nich oglądał, wąchał, macał. Szukał narkotyków, najpewniej. Brzydziłam się później płakać w tę chusteczkę, ale jeszcze bardziej brzydziłam się płakać w rękaw. 

Nie chcę wiedzieć, jak wygląda rewizja osadzonych po widzeniu w wykonaniu jednego strażnika. Nie chcę, a wiem. Strażnik broni złych ludzi przed czym? Przed złem? Moja definicja zła jednak jest zupełnie inna i mój osadzony, w przeciwieństwie do jednego ze strażników, nie jest zły. Zły jest strażnik i to jego powinno się poddać nie tylko rewizji osobistej, ale rewizji służbowej także. Trzeba jego mózg zrewidować, bo to chory człowiek. Zły człowiek. 

Zaczynam marzyć o wyjeździe do Indii…

Słowo na dziś

rewizja – w wyniku rewizji otrzymujemy dowody przestępstwa, by do niej doszło, musi być podejrzenie przestępstwa; to jedno z najohydniejszych domniemań – podobno są ludzie, którzy zakładają, że inni ludzie nic tylko przestępstwa popełniają. Ci ludzie na przykład wstawiają do sklepów szafki depozytowe, bo inni ludzie do sklepów chodzą tylko po to, by kraść. Tak samo czyni strażnik mojego osadzonego: rewiduje nie dlatego, że podejrzewa, lecz dlatego, że on wie. To człowiek, którego trzeba leczyć, a nie pozwalać mu się wyżywać na osadzonych. Nie zamierzam poddawać tej opini ponownej ocenie, by dokonać w niej zmian. Zamierzam doprowadzić do kontroli w tej instytucji, nawet jeśli miałabym się odwoływać do sądów wyższej instancji, bo te niższe odrzuciłyby moje wnioski. A wszystkie teksty przechodziłyby ostateczną korektę przed drukiem. 

Dzień trzydziesty ósmy: intelekt

„Kiedy mogę odebrać rzeczy z depozytu?” – grzecznie pytam pana generała w okienku. Generał musi się zastanowić, nim odpowie. Z wysiłkiem w końcu mówi: „W ostatnią sobotę miesiąca” – oddycha z ulgą i reflektuje się po chwili – „Każdą” – dodaje. Bez ukrytej złośliwości usiłuję dowiedzieć się więcej: „Tylko w każdą ostatnią sobotę miesiąca?”. Generał sapie. Odbieram mu gwiazdkę czy belkę. Major sapie. „Także w środy”. „Och, jak dobrze, czyli jeśli w środę przyjadę, będę mogła odebrać rzeczy z depozytu?”. Muszę mu oddać belkę lub gwiazdkę. Odpowiada błyskawicznie, bez zastanowienia: „Tak!” – wyraźnie zadowolony, że mógł udzielić tak precyzyjnej informacji. Nie daję za wygraną, muszę być pewna, że mam do czynienia z generałem. „W jakich godzinach w sobotę?”. Na jego czoło wstąpiły krople potu, ciekawe, co gromadzi mu się pod pachami, w niewygodnym mundurze, z nieoddychającego materiału. Wypatruje następnego petenta, żeby się mnie pozbyć, ale ratunek w postaci kolejnej zgnębionej konkubiny, wyżywającej się na biednym generale, nie nadchodzi. 

Nie dowiedziałam się, w jakich godzinach mogę w „każdą ostatnią sobotę miesiąca” zjawić się, by w depozycie odebrać rzeczy mojego osadzonego, których nie wolno mu tu trzymać. Nie dowiedziałam się także, gdzie ów depozyt jest. Mam cichą nadzieję, że jego dyrektorem nie jest ten generał, prezentujący średni poziom intelektualny mundurowej i cywilnej obsługi zakładów karnych. Przynajmniej z tym poziomem ja się osobiście do tej pory spotkałam, a raporty składane mi przez mojego osadzonego tylko to wrażenie potwierdzają. 

Jest jeden obrzydliwy element tego koszmaru – wszystko jest okropne, ale jedna rzecz mnie paraliżuje. To, że na każdym kroku muszę się poniżać przed ludźmi, którzy intelektem, wykształceniem i wiedzą, jak również doświadczeniem życiowym i empatią nie dorastają mi nawet do półpięty. Nie piszę tego, jako typowa przedstawicielka wielkomiejskiego establishmentu, która patrzy na wszystkich z góry. Piszę o tym, co widzę. A widzę, w czyich rękach leży los i dobro mojego osadzonego. Od czyjej złamanej ambicji zależy jego spokój. Ludzie nie lubią mądrzejszych od siebie, a po moim osadzonym widać od razu, że jest mądrzejszy. On jednak – na szczęście – potrafi się choć trochę maskować; ja nie. Jestem mu bardziej szkodą niż pożytkiem. 

Skłaniam głowę przed generałem, by nie dostrzegł rozbawienia w moich oczach. Odchodzę, tłumiąc wybuchający we mnie śmiech. Nie jestem sama. Państwo stojący obok okienka uśmiechają się kącikiem ust. Wiedzą, że ja wiem, że oni wiedzą. 

Słowo na dziś

intelekt – jeśli jest to całokształt wiedzy i zdolności umysłowych człowieka, to niektórzy ludzie, coraz bardziej się upewniam, wyobrażony wartością ujemną. Kropka.