Dzień sto czterdziesty drugi: nagroda

Gdy czekałam na przeciwko Zakładu Karnego, chodnikiem przebiegł pies. Kilka razy, tam i z powrotem. Ostatnie sto czterdzieści dwa dni byłam jak ten pies, tam i z powrotem biegający. Za to bieganie może spotkała mnie nagroda. 

Ale nagroda, mam nadzieję, jakakolwiek, minie pana sędziego, który insynuował, że mojemu osadzonemu w Zakładzie Karnym będzie lepiej niż w domu. Będzie mu łatwiej, nie będzie miał pokus, nie będzie miał trudnego życia na wolności. Według pana adwokata ogólnie „czepiał się”. 

Ale nagroda, mam nadzieję, minie także pana wychowawcę, który na pożegnanie chciał mojego osadzonego jeszcze ogolić na zero. „Jak Ty wyglądasz!” – warknął do niego, gdy mój osadzony wchodził na salę posiedzeń sądu penitencjarnego. Z odrośniętych dwucentymetrowych włosów da się coś wyciąć; dwumilimetrowego jeża można co najwyżej się wystraszyć. 

Ale nagroda, mam nadzieję, minie również urzędników penitencjarnych, przez których mój osadzony spędził dwie godziny przed ostatecznym wyjściem w małym pomieszczeniu. Nie wiadomo po co, nie wiadomo dlaczego. Stałam dwadzieścia metrów od niego i te same dwie godziny spędziłam, także czekając. 

Ale nagroda, mam nadzieję, minie wreszcie ustalających zasady dozoru elektronicznego. W ciągu dwudziestu czterech godzin należy się skontaktować z centralą dozoru, umówić wstawienie urządzeń namierzających do domu oraz założenie bransoletki. Zespół techniczny ma kolejne siedemdziesiąt dwie godziny na przybycie i instalację. Jeśli nie przyjadą, z ich winy, to jest to wina odbywającego karę. 

Nagroda mnie już nie minęła. Mój osadzony siedzi obok mnie, w łóżku. Sprawdza setki maili. Ogląda zaległe wiadomości. Za moment mnie przytuli. 

Nasza przygoda jeszcze się nie skończyła. Jeszcze mamy dużo do zrobienia. Cały system do zmiany. 

Dzień sto czterdziesty pierwszy: brak

Dziś brak mojego osadzonego jest jeszcze większy. Tylko czekam na jutro. Nic więcej. 

Dzień sto czterdziesty: coraz coraz coraz

W języku nowogreckim bodajże, by powiedzieć, że coś jest „bardzo”, powtarza się to słowo dwukrotnie, wzmacniając jego znaczenie, podnosząc do „bardzo”. „Bardzo gorąco” powie się „gorąco gorąco”. W moim przypadku, teraz, to tylko sam przysłówek wyrażający natężenie. Coraz coraz coraz. 

Pan mecenas zadzwonił, by przypomnieć, że on jedzie na rozprawę do Sądu Penitencjarnego. „Czy pani też się wybiera?” – zapytał swoim głosem gwiazdy radia, z nienaganną dykcją. Nie, nie wybieram się. Już parę razy się wybrałam i powrót był za każdym razem straszny. Nie wybieram się, będę czekała na wiadomość przez telefon. „W razie czego” – powiedziałam w końcu — „w ciągu godziny-półtorej będę na miejscu”. Odbiorę towar. Albo nie odbiorę. Nie będę na miejscu. Nie będę nie będę.

Tymczasem szef dziś mi współczuł. Zimna, pozbawiona empatii ryba nagle mi współczuła. Zgadza się, zasługuję na współczucie, ale nie od niego. I kto mu powiedział o moim osadzonym. Mam jeden typ: pana mecenasa, który, jak się niezbyt dobrze składa, jest kumplem szefa. Nie bierzcie adwokata znajomego. Najlepiej szukajcie takiego adwokata, który nie ma z wami nic wspólnego. Dobra rada doświadczonej. Doświadczonej doświadczonej.

Nie pojadę z mecenasem na rozprawę. Poza tym, że nie chcę jechać, to nie chcę jechać z nim. Jego spokój, pewność siebie kontrastuje z moim brakiem zaufania do siebie samej, niecierpliwością i roztargnieniem spotęgowanym przez sto czterdzieści dni samotności. Coraz samotniej. Coraz niepewniej. Coraz bardziej z nogami za oknem. Czym to jest wobec śmierdzącego współlokatora w celi, na powierzchni 12 metrów kwadratowych na czterech chłopa… 

Dzień sto trzydziesty dziewiąty: rozterki

Wypuszczą go – nie wypuszczą. O niczym innym nie mogę myśleć. Czytam więc warunki dozoru elektronicznego. Już wiem, że nie wypijemy dobrego wina, którego butelkę trzymam na „ten” moment; nie wypijemy, bo w każdej chwili w domu może zjawić się ekipa sprawdzająca. Osoba odbywająca karę w systemie dozoru elektronicznego nie ma prawa spożywać alkoholu. Ani narkotyków. Palić papierosy może, tak samo jak w więzieniu, ale mój osadzony nie pali. 

Antycypuję sytuację i zastanawiam się, co będzie, gdy na przykład pojawi się nagła konieczność pójścia do lekarza. Lub tramwaj się spóźni. Lub zepsuje się rower. Niepotrzebnie się denerwuję i wymyślam wszystkie problemy. 

Najważniejsze, że będzie w domu. W kuchni, w wannie, w łóżku. Albo nie będzie. Los nasz w rękach Temidy, a ta, jak do tej pory, nie była dla nas łaskawa. 

Dzień sto trzydziesty ósmy: pani z kantyny

Pani z kantyny, mimo bardzo chłodnych poranków, nosi ciągle sandały na bose stopy. Domyślam się, że w południe, gdy kończy pracę, byłoby jej zbyt gorąco chodzić w pełnych butach. Dla mnie to jedyne wyjście; wyjeżdżam z domu tuż po 6 rano, by załapać się na pierwsze wejścia na widzenie. Wracam około 11. Niewiele mam z niedzielnego upału, bo po powrocie odsypiam wczesną pobudkę. 

Pani z kantyny wchodzi do zakładu karnego tuż przed wejściem pierwszych odwiedzających. Jak my dzwoni i czeka na otwarcie drzwi, pierwszych, drugich. Kluczem wyjętym z torebki otwiera drzwi do kantyny. Jeszcze kilka razy przechadza się po wewnętrznym korytarzu – pewnie chodzi do toalety, tam, gdzie i my, czekając w „śluzie” na wejście do sali widzeń. Do kantyny, tuż przed rozpoczęciem widzeń, w czasie, gdy przez megafon wyczytywane są imiona, nazwiska, imiona ojców i numery cel naszych ojców, mężów, braci, synów, konkubentów – naszych osadzonych – przychodzą panowie strażnicy po kawę, herbatę, soki, napoje gazowane, bułki, drożdżówki, batoniki itd. 

Pani z kantyny stoi jak panienka z okienka za kratą zamkniętą na kłódkę. Kilka razy krzyczy do pana strażnika pilnującego porządku na sali, by ją otworzył. My, odwiedzający, tymczasem przebieramy nogami w kolejce do zakupów, bo tracimy cenne minuty z jednej godziny widzenia, na czekanie, aż strażnik usłyszy panią z kantyny, a jej uda się mu w końcu podać klucz do kłódki przez dziurę w kracie. 

Pani z kantyny już mnie dobrze pamięta, nie pyta, dla kogo ma zostawić do odbioru na później wodę i soki, tylko od razu zapisuje imię i nazwisko mojego osadzonego. Nauczyła się też, że zawsze biorę kawy rozpuszczalne i jedno mleczko. I ja nauczyłam się już, że pani z kantyny nie warto poganiać, bo złośliwie powie, że wody już nie ma lub włoży do paczki nieszczelną kawę. Wolę stracić jedną minutę, niż wiedzieć, że przez moją niecierpliwość mój osadzony będzie pił zwietrzałą kawę. Jest tylko jedna rzecz, która mnie niepokoi w związku z panią z kantyny.

Pani z kantyny przechodzi przez drzwi do zakładu karnego bez żadnej kontroli. Mnie rozkładano chusteczki higieniczne, czy między dwiema warstwami chusteczki wyjętej z rozpieczętowanej przy strażniku nowej paczki nie ukryłam czegoś. Rozkręcano mi długopis. Podejrzliwie patrzy się na pieniądze wyjęte z kieszeni. Obmacuje się mnie nie tylko wykrywaczem metali, ale także rękoma (zależy, który pan strażnik; jest jeden, który lubi sobie pomacać, ohydny). A pani z kantyny wchodzi jakby do zwykłej kawiarni. Może tam wnieść wszystko. Broń. Narkotyki. Alkohol. Nieocenzurowany list. Cokolwiek. Wydawało mi się, że kontroli przy wejściu do zakładu karnego podlegają wszyscy. Także strażnicy, wychowawcy. Także pani z kantyny. Widać jednak i tu są równi i równiejsi. Nie podoba mi się to. 

Dzień sto trzydziesty siódmy: czekam

[czekam w ciszy]

Dzień sto trzydziesty szósty: zanikam

Piątek. Ostatni taki piątek. Paznokcie pomalowane. Brwi wyrównane. W niedzielę ostatnie widzenie. 

Jeśli się nie uda. Nie mogę tak myśleć, ale nie wiem, co zrobię. 

Dzień sto trzydziesty piąty: zielony garniturek

Nie tylko ogórki mają zielone garniturki. Także osadzeni je posiadają. Zielone wdzianko ma być czyste i schludne, ale prać go nie wolno. Należy oddawać do magazynu. Niestety, nie ma gwarancji, że otrzyma się w zamian garnitur inny w równie dobrym stanie, co zdawany, lub w odpowiadającym rozmiarze. Jeśli więc komuś udało się załapać na mundur dobry na siebie i w miarę porządny, to pierze go po kryjomu. 

Mój osadzony od początku jest w tym samym mundurku. Zielone spodnie musi zakładać na poranne apele, kurtkę również na wszelkiego rodzaju komisje i, przede wszystkim, na widzenia. Ostatnio przytulając się do mojego osadzonego, szepnęłam niedelikatnie, że jego mundurek lekko „pachnie”. Żachnął się i parę dni później wyprał, choć twierdzi, że kurtka przeszła zapachem tego miejsca. 

Kolejny paradoks: ma być czyste, ale prać nie wolno, tylko wymienić w magazynie; wymienione może nie pasować lub być bardziej zniszczone. Więzienne życie uczy kombinować nawet na najniższym poziomie.

Dzień sto trzydziesty czwarty: obojętność

Kompletnie wszystko jest mi obojętne. Nic już nie potrafi we mnie wywołać płomienia. Listy od mojego osadzonego przychodzą – nic. Czytam i nic. Praca? Nic. Właśnie to osiągnął system wymierzania sprawiedliwości. Zupełną obojętność. 

Dziękuję Wam, sędziowie, kuratorzy, wychowawcy. Nie udało się to nikomu przed Wami. 

Dzień sto trzydziesty trzeci: coraz bardziej, coraz mniej

Coraz bardziej odczuwam wszystko. Coraz mniej mnie interesuje. Nadwrażliwość i zarazem obojętność. Niepamięć i pamiętliwość. Zrozumienie i brak wyrozumiałości. 

Pani kurator i pan wychowawca nie mogą napisać opinii, jeśli sąd o to nie wystąpi. Logiczne. Skąd jednak sąd ma wiedzieć, że ma wystąpić? 

Mój osadzony czeka na słowa ode mnie. 

Zanikam. 

Dzień sto trzydziesty drugi: chili con carne

Całą sobą odczuwam zbliżającego się mojego osadzonego. Niefrasobliwie odbieram jego telefony, nie piszę listów. Mam wrażenie, że to już niepotrzebne. Co, jeśli… Nie próbuję o tym myśleć. 

Dzień przed zatrzymaniem mój osadzony zrobił chili con carne. Tłumaczyłam mu, co i jak. Trochę niedosolił. Zjedliśmy połowę, na następny dzień została reszta na obiad. W ten czwartek nie miałam sił gotować. Następnego dnia zamroziłam chili con carne mojego osadzonego, obiecując sobie, że je zjem, gdy on wróci, razem z nim. 

Jedzenie jest najwyraźniej jednym z najważniejszych tematów, gdy ta druga osoba jest w zakładzie karnym. Samotne jedzenie lub jedzenie niedobrych rzeczy to najcięższe przewinienia. 

Dziś mija sto trzydziesty drugi dzień odkąd mój osadzony jada niedobre, więzienne pożywienie za 4,60 zł dziennie i odkąd jadam sama. Bez zastanowienia rozmroziłam chili con carne. Wydaje mi się, że jeszcze jeden poniedziałek jeść będę sama. Dwa wtorki, dwie środy i jeden czwartek. Tak mi się wydaje, ale co mnie się wydaje, nie ma najmniejszego znaczenia. 

Marzę o tym. 

Dzień sto trzydziesty pierwszy: logika zakupów

„Kup kawę, żyletki, trzy soki pomarańczowe. Dwa żele pod prysznic. Jeśli nie będzie – bo wczoraj na zakupach nie było – to weź jeden szampon, ale kokosowy. Jeśli żele pod prysznic będą, to weź jeszcze mydło Bambino, a jeśli ich nie będzie i nie będzie też szamponu, to mydło siarkowe.”. Wysłuchałam w spokoju i poszłam odstać swoje w kolejce do okienka kantyny w sali widzeń. „Dzień dobry, poproszę kawę, żyletki, trzy soki pomarańczowe” – tu przerwałam, bo chyba mówił też coś o znaczkach na listy i kopertach. Krzyknęłam przez pół sali, usłyszał. Koperty i znaczki też chce. Dziesięć. Przeszłam do kosmetyków. 

„Żel pod prysznic jest jeden” – usłyszałam od pani w kantynie. Zastygłam. Takiej sytuacji scenariusz mojego osadzonego nie przewidział. Zadziałałam samodzielnie; poprosiłam o ten jeden żel i kokosowy szampon oraz mydło Bambino. Nie było kokosowego, tylko migdałowe. Zamilkłam, a po chwili ponownie przez pół sali wrzasnęłam do mojego osadzonego, pytając, czy zamiast kokosu może być migdał. Nie. Nie może być. Zdecydowanie poprosiłam w takim razie o Bambino (które wszak miało być tylko do dwóch żelów) oraz o mydło siarkowe („Do odbioru będzie, u nas już nie ma.” – powiedziała pani). Zapłaciłam, wróciłam do stolika. 

„Dla kogo te zakupy?” – spytałam, tłumacząc, co kupiłam i dlaczego. „Wolisz nie wiedzieć” – uśmiechnął się operatywnie – „zrobisz mi dziś paczkę żywnościową?”. Uśmiechnęłam się, bo nie byłam na to przygotowana. „Robimy z chłopakami spod celi żurek. Jeden, co nie dostaje z domu paczek, ani nie ma kasy na wypisce, zdecydował się oddać prawo do paczki, za żarcie dziś i parę razy. No i za paczkę fajek. A do żurku potrzebujemy kiełbasę. Może być podwawelska.”.

Operatywność mojego osadzonego mnie przerasta. Zrobiłam jak kazał. Po południu zadzwonił, powiedział, że żurek był pyszny, kiełbasa doskonała, a on miał dodatkowo jajko, bo je zaoszczędził z wczorajszej kolacji. 

Takie rzeczy tylko w pierdlu.

Dzień sto trzydziesty: tęsknota

Zaciskam pięści i dopiero wtedy liczę dni pozostające do szczęśliwego rozstrzygnięcia. Jedynie takie przyjmuję do wiadomości. Zaciskam pięści, bo w ten sposób wyrażam moją wolę walki, coraz słabszą, coraz bardziej zduszoną. Liczę: jeden, dwa, trzy, odginam palce po kolei. Na drugiej ręce się gubię, podobnie jak w zawiłościach zasad dotyczących dozoru elektronicznego.

Nie wiem, jak zaprowadzić mojego osadzonego do lekarza, do dentysty. Po pięciu miesiącach w zakładzie karnym chcę, by zrobił badania. Chcę, by jeździł na rowerze. Chcę, by pływał. Tymczasem pani kurator straszy harmonogramem, którego nie będzie zmieniać. Otóż będzie. 

Zaciskam pięści i myślę, że ja im jeszcze pokażę. 

Słowo na dziś

Nie ma. Tylko liczenie: jeden, dwa, trzy… 

Dzień sto dwudziesty dziewiąty: dozór elektroniczny

Służba techniczna dozoru elektronicznego zadzwoniła w sobotę o godzinie 7:47. Rano. W sobotę. Poprzedniego dnia zapowiedziałam mojemu osadzonemu, że ma do mnie dzwonić po 9, bo potrzebuję nareszcie się wyspać. On zadzwonił po 9, ale dozór elektroniczny nie. Duże szczęście, że nie odrzuciłam w nieprzytomności porannej i niewyspanej tego połączenia, bo tak zwykle robię. Zobaczyłam jednak numer z kierunkowym warszawskim i, jak mówi mamusia, coś mnie tknęło. Odebrałam.

Zdębiałam, gdy pan się przedstawił. Upewnił się następnie, że rozmawia ze mną, że występuję w roli osoby zaufania mojego osadzonego. „Będziemy u pani jutro, między 11.30 a 13.30 na badanie techniczne lokalu.”. Zdębiałam ponownie. Wyjąkałam, że jutro jadę na widzenie i zazwyczaj wracam około 11.30, jeśli to więc możliwe, to prosiłabym o przyjechanie chwilę później. „Nic nie szkodzi, zaczekamy, jeśli się pani spóźni” – rzucił pan nonszalancko i dodał – „w razie czego, gdyby pani wiedziała, że ma sporą obsuwę, to proszę do nas zadzwonić jak najszybciej pod numer, który się pani wyświetlił.”. 

Państwowa służba dzwoni do mnie w sobotę przed 8 rano, by zapowiedzieć, że przybywa w niedzielę. Niemożliwe i niewiarygodne, a jednak prawdziwe. Bajka okazała się rzeczywistością. W niedzielę wróciłam z widzenia wcześniej niż zwykle. Tuż przed 11.00 weszłam do domu. Zdążyłam zaparzyć kawę, pościelić łóżko i przy składaniu prania zaskoczył mnie domofon. „Służba techniczna dozoru elektronicznego.”. 

Pozostaje mi zaciskać mocno kciuki, by ta niewyspana w efekcie sobota obróciła się w obecność mojego osadzonego w domu. Nie ma ludzi niezastąpionych, ale są ludzie, których brak bardziej niż innych. 

Słowo na dziś

dozór – pilnowanie i doglądanie kogoś lub czegoś; też: ludzie powołani do takiej pracy. Czyli bransoletka na ręce lub nodze. 

Dzień sto dwudziesty ósmy: nie fukajmy na siebie

„Nie fukajmy na siebie” – poprosił dziś mój osadzony, dzwoniąc do mnie po raz setny w tym tygodniu. Wczoraj prosiłam go o to samo, ale on był w stanie tylko fukać i krzyczeć. Nie na mnie, lecz do mnie. Czy mu to pomaga? Nie sądzę. 

Trzeci i czwarty miesiąc pobytu w odosobnieniu, w zakładzie karnym, jak po raz setny powtórzył pan mecenas, są najgorsze. Kilka dni temu minął czwarty miesiąc. W połowie sierpnia dostrzegłam zmiany na twarzy mojego osadzonego. Od kilku dni słyszę je w codziennych rozmowach telefonicznych. Rwę sobie włosy z głowy, wymyślając, czym mój osadzony może się zająć. 

„Co on tam robi? Zajmuje się czymś?” – pyta pan mecenas. Odpowiadam, że bardzo dużo czyta, z biblioteki zakładu karnego (głównie szmatławe kryminały, ale też znalazł się Faulkner, sporo Lema i biografia J.S. Bacha), ma kilka książek z domu, takich, do których warto wracać, wysłałam mu parę czasopism, grubych, obcojęzycznych. Opracowuje własne pomysły, rozpisuje je na projekty, częściowo wysyła do mnie („Mogę pokazać, mogę nawet dać Panu, by dołączyć do akt” – wymyślam radośnie, ale pan mecenas gasi mój entuzjazm, prostym stwierdzeniem: „A co jeśli Wysoki Sąd ma odmienny gust i nie spodobają mu się pomysły pani osadzonego?”). Przygotowuje konkursy i zabawy dla współwięźniów, które później są puszczane w radiowęźle lub rozprowadzane po wykonaniu wielu kopii. Dostaje później od chłopaków spod celi dodatkowe tabliczki czekolady lub pomidory za to, że pomaga im odpowiadać na pytania, które sam wymyślił. Co tydzień chodzi do lekarza, a czasem nawet dwa razy w tygodniu, jeśli lekarz ma przypadkiem dodatkowy dyżur („To dobrze” – cieszy się tym razem pan mecenas – „przynajmniej się nie nudzi”). 

Co można wymyślić, by mógł się tym zająć mój osadzony? Pisać dziennik? Rysować wszystko, co go otacza, choć rysować niezbyt lubi? Co jeszcze? Cokolwiek, proszę o podpowiedzi, bo inaczej dalej będziemy na siebie fukać. 

Słowo na dziś

odosobnienie – stan odseparowania się od innych ludzi lub od otoczenia – samodzielnie lub odgórnie; mój osadzony jest sam w sobie „osobny”; odosobnienie go to chyba najgorsza możliwa kara. Człowiek odosbniony zaś to człowiek nie tylko znajdujący się na uboczu, ale i rzadki, wyjątkowy. Mój osadzony jest wyjątkowo wyjątkowy. Jego pobyt w zakładzie karnym sprawia, że staje się jeszcze bardziej wyjątkowy. 

Dzień sto dwudziesty siódmy: odroczenie

Wiem, że nie wrzeszczy na mnie, tylko do mnie. Wiem, że nie ma do mnie pretensji, ale do wszystkich, którzy gdzieś coś zawalają. Wiem, że w więzieniu nie ma nic do roboty i z dnia na dzień jest coraz bardziej zdemoralizowany, sfrustrowany i załamany. Wiem, wszystko to wiem. Lecz i tak, gdy krzyczy do telefonu, zaczynam płakać. I tłumaczę się z rzeczy, o których zapomniałam niechcący. Próbuję wreszcie znaleźć mu zajęcie, ale mój osadzony twierdzi, że nic nie może robić. 

Wszystko przez to, że sędzia dziś zdecydowała o odroczeniu sprawy mojego osadzonego, a nie jej rozstrzygnięciu. Gdyby postanowiła na „nie”, wiedzielibyśmy na czym stoimy. Decyzja na „tak” oznaczałaby, że jutro „odebrałabym towar”. Tymczasem jesteśmy zawieszeni. 

Wbrew domysłom pana mecenasa pani sędzia nie była przekonana, jaką decyzję ma podjąć. Zażądała opinii na temat mojego osadzonego, a tu konsternacja. Okazało się, że sąd niższej instancji nie załączył w przekazanych do sądu wyższej instancji aktach owych opinii. Sztuk osiem. Mój osadzony od razu w dokumentach sprawdził, jak się nazywa osoba odpowiedzialna za przekazanie akt. Naobiecywał mi, co z nią (tą osobą) zrobi, a konkretnie, co zrobi z jej (tej osoby) dupą. Odradziłam mu. 

Jednak i we mnie pojawia się pytanie, dlaczego mój osadzony został ukarany za swój błąd, a za błąd tej osoby nigdy kary nie będzie? Dlaczego sąd za swój błąd nigdy nie zostanie ukarany, a mój osadzony był ukarany? Dlaczego urzędnicy są bezkarni, a zwykli ludzie są karani? Retorycznie pytam. 

Jutro rano ponownie będę musiała się zmierzyć z frustracją, załamaniem, demoralizacją, słowem z moim osadzonym przez telefon. Z ogromem ludzkiego smutku i bezsiły, któremu nie jestem w stanie pomóc. 

Słowo na dziś

odroczenie –  oficjalne pozwolenie na późniejsze odbycie czegoś, zwykle służby wojskowej, ech, gdybyż to o służbę wojskową chodziło… 

Dzień sto dwudziesty szósty: ucieczka

Uciekam. Fantazjuję. Nie wiem, co mówię, nie wiem, co robię. 

– Co dziś planujesz robić? – pytam.

– Nic. 

W moich planach dziś jest przejechanie 300 km, ważna rozmowa z bardzo dobrym znajomym, napisanie tego posta, a przedtem zwyczajny dzień pracy. Już nie mogę, tej bezczynności, znieść. Zasnąć chcę, zapomnieć na moment, uciec przed jutrem. Bo jutro… 

Słowo na dziś

ucieczka – uciekanie skądś lub przed czymś: uciekam z siebie, przed sobą, uciekam ze świata, przed światem, uciekam z problemów, przed problemami; to także zachowania, działania itp., których celem jest zapomnienie o czymś nieprzyjemnym, niebezpiecznym, trudnym, zapomnieć się jednak nie da, tylko czasem jest łatwiej znieść lub szybciej mijają godziny, a czasu przecież szkoda, to też to, w czym ktoś szuka pomocy lub pociechy w trudnej sytuacji: praca?, zabawa?, zatracenie?, obojętność. Wszystko to.

Dzień sto dwudziesty piąty: niewspółmierność

Znalazłam przypadkiem na pewnym blogu statystyczne dane prezentujące liczbę więźniów w przeliczeniu na mieszkańca kraju UE w porównaniu do liczby przestępstw. Okazuje się, że (uwaga, spoiler) w porównaniu do innych krajów Europy, mamy wyjątkowo mało przestępstw, a szczególnie przestępstw brutalnych, za to niezwykle wielu więźniów. 

„Polska jest krajem represywnym” – pisze autor bloga. Mało tego, że jest represywnym. Znaczy to przede wszystkim, że za lekkie przestępstwa w Polsce idzie się do więzienia. Na przykład za alimenty. Lub jazdę na rowerze po pijanemu. Za bicie żony czy konkubiny. Za drobne oszustwa. Do więzienia pójdzie kasjerka z banku, która kradła po 100–200 zł miesięcznie, gdy jej brakowało do pierwszego i do więzienia trafi także ten, kto nie wykonał drobnego zlecenia za 150 zł. 

Tak, drobne zlecenie to dobry przykład. Chłopak, malarz, dostał zlecenie od biznesmena: miał namalować jego portret. Przy odbiorze dzieła biznesmen uznał, że obraz mu się nie podoba, bo został niepochlebnie przedstawiony. Uznał więc, że malarz go oszukał i jako oszusta podał go do sądu. Sędzia również stwierdził, że malarz oszukał zleceniodawcę. Skazał go na wyrównanie szkody i sześć miesięcy w zawieszeniu – minimalny wyrok za oszustwo. Malarz, artysta, szkody nie wyrównał (czytaj: nie oddał umówionego honorarium bądź nie namalował pochlebnego tym razem, satysfakcjonującego klienta portretu). Trafił do więzienia. Honorarium wynosiło 150 zł. Porzucam dyskusję o tym, gdzie się kończy wolność artystyczna, a zaczyna treść umowy z klientem. Pytam jednak, jakie społeczne znaczenie ma sześciomiesięczna izolacja w zakładzie karnym, na koszt statystycznego podatnika, owego malarza? 

Minister Biernacki, jak donosi autor wspomnianego bloga, chce, by ograniczono stosowanie kar w zawieszeniu. Minister Biernacki chyba nie wie, do jakich problemów prowadzi odwieszenie wyroków. Ciekawe, czy to minister Biernacki będzie po raz kolejny wyciągał z pierdla człowieka, który tam trafi, bo nie jest w stanie odnaleźć się na wolności. Lub nie potrafi spłacić długów, które zaciągnęła rodzina, by go wydostać z zakładu karnego. Ciekawe, czy minister wie, co mówi. 

Mój osadzony jest w tej grupie, odwieszonych, z kompletnie idiotycznym wyrokiem. Jego brak powinien być karany. Każdy sędzia, który ponownie mi go nie oddaje, niech będzie przeklęty. Każdy dzień spędzony przez mojego osadzonego w izolacji, to dzień, którego nikt mi nie odda. Ani też nikt mi nie odda pieniędzy, które na przetrwanie każdego z tych dni muszę wydać. Zamiast gnić w więzieniu, mógłby pracować na rzecz społeczeństwa, na rzecz państwa, pracować dla mnie. 

Słowo na dziś

represywny – związany z karą ograniczenia wolności, niewątpliwie, ale i mający na celu stłumieni czegoś, np. myśli lub uczuć, lub też przestępstw, których, jak wynika ze statystyk, jest w Polsce jak kot napłakał; stwarza się je więc sztucznie, nie po to, by karać prawdziwych przestępców, ale po to, by zastraszać nasze społeczeństwo, byśmy się coraz bardziej bali. 

Dzień sto dwudziesty czwarty: kret i kot

Na przedostatniej ulicy przed zakładem karnym drogę przebiegł nam czarny kot. Nie jestem przesądna, więc dla spokoju mojej mamy przeszłam na piechotę, zanim ona przejechała. Gdy wychodziłyśmy z zakładu, łasił się do nas inny kot, biało-czarny o cytrynowych oczach. 

– Masz jeszcze czekolady? Nic ci nie kupiłam słodkiego – nieprzytomnie rozmawiałam z panią w kantynie i dopiero przy stoliku, na którym postawiłam rozpuszczalną kawę („Dla ciebie mamo ze śmietanką”), zorientowałam się, że brak standardowego batonika. 

– Nie trzeba, dziękuję – szaro uśmiechnął się mój oskarżony – Czekolady dostaję za różne dobra. 

Zdenerwowałam się. Jak to. W sierpniu dostał „swoją” paczkę żywnościową, a w niej pięć czekolad,  w lipcu i w czerwcu poszło po dziesięć. – Ile można jeść czekolad, to od nich masz szarą, ziemistą cerę. – czuję się, jak kosmetyczka mówiąca do klientki „Nigdy więcej McDonalda i słodyczy”. 

Mój osadzony znowu się uśmiechnął – Źle to powiedziałem. Czekolady wymieniam na ogórki, pomidory, banany, brzoskwinie… 

Robi się operatywny. Nie wiem, czy się cieszyć, czy martwić. 

Kret to ten, kto nocą wyjada zapasy żywności kolegom z celi. Źródła zapasów są trzy: paczki żywnościowe, wypiska, racje więzienne. W celi mojego osadzonego nie ma kreta, ale na oddziale jest kilku zidentyfikowanym. W ostatnim „przesadzaniu” z celi do celi dla ubarwienia (chyba) życia w zakładzie karnym, kilku kretów umieszczono w jednej celi. Kto komu w takiej sytuacji podjada i co? 

Trudny tydzień przede mną. Czy zaważy na nim czarny kot, czy kret? 

Słowo na dziś

kret – mały ssak (…) prowadzący podziemny tryb życia – podziemny tu znaczy nocny; o człowieku działającym podstępnie – zgadza się, podstępnie wyżerać zapasy współwięźniów to bardzo brzydkie. Za to powinno się mieć dodatkowe wyroki. 

Dzień sto dwudziesty trzeci: kłótnie

„Nie kłóćmy się” – poprosił mój osadzony, dzwoniąc po raz drugi dzisiaj. Chciałam się upierać przy moim zdaniu. „Nie kłócę się, tylko…” – przerwałam. Kłócimy się od wczoraj, pierwszy raz. W ogóle, w naszym wspólnym konkubinackim pożyciu to może jest druga, może trzecia kłótnia. Nie wiem, o co poszło w tych poprzednich. Przy tej wchodzimy do piaskownicy. Kto z nas ma gorzej. 

Mam lepiej, bo zamiast nie móc zasnąć i przewracać się na łóżku, oglądam filmy. Dziś kolejny do zestawienia sztuki o więzieniach. Film Conviction.

Oparty na prawdziwej historii film przedstawia walkę siostry o brata skazanego za morderstwo i osadzonego w więzieniu. Wobec braku innych możliwości, przeszła przez college i szkołę prawniczą, została prawnikiem i udowodniła niewinność brata, dzięki wykorzystaniu testów DNA – udowodniła, że nie on był mordercą. Jednocześnie udowodniła, że został w tę zbrodnię wrobiony przez policjantkę, pragnącą się jednocześnie wykazać i na nim zemścić. Kenny Waters spędził 18 lat w więzieniu, pół roku po zwolnieniu zmarł. Betty Anne Waters, świetnie zagrana przez Hilary Swank, była wspomagana przez organizację zajmującą się badaniem spraw, w których nieznany wcześniej test DNA może potwierdzić lub wykluczyć winę skazanego – The Innocence Project. Warto odnotować, że w małej roli, ale kluczowej, pojawia się w filmie Juliette Lewis. 

Film przypomina, że nie każdy skazany jest winny. Na stronie organizacji zaś można znaleźć informację o tym, że zwalniani przez zakłady karne uniewinnieni nie otrzymują żadnej pomocy – lub jest ona znikoma – od państwa. Wręcz wypuszczani na zwolnienie warunkowe uzyskują większe wsparcie. 

Państwo, jak widać, nie radzi sobie nie tylko w Polsce, ale także w USA. Dobrze o tym wiedzieć.

Nieważne, kto z nas ma gorzej. Zjadają nas nerwy i stres. Przed nami trudny tydzień, może ostatni taki tydzień.    

Pozycja nr 2

Conviction (2010), reż. Tony Goldwyn, wyst. Hilary Swank, Sam Rockwell